- 1 Zabytkowy folwark doczeka się remontu? (31 opinii)
- 2 Wojna szpiegów nad Zatoką Gdańską (97 opinii)
- 3 85. rocznica wybuchu II wojny światowej (821 opinii)
- 4 Otwórzcie drzwi i serca dla uchodźców. Z Gdańska (31 opinii)
- 5 Słynna wizyta cyrku Hagenbecka w Gdańsku (68 opinii)
- 6 Obchody rocznicy wybuchu II WŚ (402 opinie)
Domy dla potrzebujących z przedwojennego Gdańska wciąż służą mieszkańcom
Największym placem budowy Wolnego Miasta Gdańska był teren nazywany dziś Dolnym Wrzeszczem. Przy nowo wytyczanych ulicach szeregi kamienic oraz pojedyncze domy stawiały zarówno spółdzielnie mieszkaniowe, prywatni inwestorzy, jak i różnego rodzaju stowarzyszenia oraz organizacje charytatywne. Oto dwie szczególnie ciekawe inwestycje tych ostatnich instytucji.
Dwuklatkowy jedyny budynek przypisany do krótkiej ul. Poprzecznej
Nie był to pierwszy projekt tych panów w dzielnicy - Bielefeldt zaprojektował m.in. budynek dawnej poczty przy ul. Adama Mickiewicza
Ceglany modernizm dawnego Wrzeszcza
Budynek przy ul. Poprzecznej powstał na zlecenie Stowarzyszenia Niewidomych Inwalidów Wojennych (Kriegsblindenbund E. V.), które przekwaterowało tu pensjonariuszy Zakładu dla Niewidomych (Blindenanstalt), zamieszkujących budynek nazywany Hindenburghaus (dziś ul. Do Studzienki 63
Prosty, pokryty czerwoną cegłą licówką budynek czynszowego Kriegsblindenheim doskonale współgrał z innymi nowymi budynkami, powstającymi w tej części dzielnicy (np. zabudową wzdłuż ul. Tadeusza Kościuszki czy wspomnianym budynkiem poczty) oraz z pobliskim gmachem szkoły nowoszkockiej, wzniesionym w latach 1907-11 (Neuschottlandschule, dziś m.in. siedziba Centrum Edukacji Nauczycieli). Koszt budowy domu i wyposażenia zamknął się w kwocie ok. 140 tys. guldenów gdańskich, częściowo wyłożonych przez Senat.
W Gdyni biało, w Gdańsku cegły. Historia ceglanego modernizmu Wrzeszcza
Komfort i zakład pracy chronionej
W budynku urządzono osiem trzypokojowych mieszkań, po 70-80 m kw. każdy. Znalazło się tu także miejsce na m.in. świetlicę, warsztat produkcji mioteł z magazynem oraz kwatery dla zarządu budynku. Dom wyposażono w centralne ogrzewanie, każde mieszkanie miało także bieżącą ciepłą wodę.
Na frontowej elewacji zamieszczono kamienną płytę, która przypuszczalnie zawierała nazwę obiektu bądź informowała, dla kogo został zbudowany.
Księga adresowa z 1931 r. pośród 11 głównych najemców mieszkań w budynku wymienia aż dziewięciu inwalidów wojennych. Stopniowo jednak ich liczba malała - księga adresowa z 1937-38 r. wymienia ich czterech, a z 1942 r. - już tylko dwóch.
Dom starców inny niż wszystkie
Mniej więcej w tym samym czasie (listopad 1929-lato 1930) po drugiej stronie al. gen. Józefa Hallera, przy dzisiejszej ul. Jana Kochanowskiego
Obiekt zaprojektowany przez gdańskiego architekta Paula Kadereita (1877-?; wcześniej współtworzył m.in. osiedle Kolonia Rzeszy przy tej samej ulicy) i dofinansowany przez Senat Wolnego Miasta pomieścił 68 samodzielnych, dobrze doświetlonych mieszkań dla niezamożnych emerytów, którzy z takich czy innych powodów nie mieli gdzie zamieszkać na starość.
W budynku znalazła się także świetlica oraz kuchnia dydaktyczna. Poza tym mieszkańcy mieli do dyspozycji łaźnię oraz pralnię.
Razem, ale jednak osobno
Pomysłodawczynią inwestycji była senator Alma Richter (1879-1969), działaczka społeczna, posłanka do Volkstagu Wolnego Miasta Gdańska z ramienia Niemieckiej Partii Liberalnej (DVP), a od 1929 do 1933 r. - pierwsza i jedyna senatorka Senatu Wolnego Miasta Gdańska.
Alma Richter odpowiedzialna była za politykę społeczną, dbając przede wszystkim o opiekę nad kobietami i osobami starszymi. Dom przy dzisiejszej ul. Jana Kochanowskiego, niejako jej sztandarowe osiągnięcie, otrzymał nawet jej imię: Alma-Richter-Haus (Dom [starców] im. Almy Richter), co głosił szyld na frontowej elewacji.
Mieszkania były gotowe w sierpniu 1930 r., część z nich zasiedlono jeszcze w lipcu, chociaż cały obiekt do użytku oficjalne oddano na początku września. Mieszkania ulokowano po zachodniej, słonecznej stronie budynku. Składały się z jednego bądź dwóch pokoi (z czego jeden był przechodni) oraz pokoju z aneksem kuchennym; niektóre dodatkowo wyposażone zostały w balkon. Do każdego z nich przynależała piwnica i komórka lokatorska.
Budynki były wewnętrznie połączone - można było swobodnie przechodzić między klatkami przez piwnice. Od strony zachodniej zaplanowano także utworzenie wspólnego ogrodu dla mieszkańców.
Historia katastrofy lotniczej we Wrzeszczu
Zapomniane, ale zachowane pamiątki
Obie inwestycje: Kriegsblindenheim oraz Alma-Richter-Haus były doskonale skomunikowane - stanęły w niewielkiej odległości od stacji kolejowej Neu Schottland (dziś nieczynny przystanek SKM Gdańsk-Nowe Szkoty) oraz w bezpośrednim sąsiedztwie przystanków nowej linii tramwajowej, poprowadzonej przez al. gen. Józefa Hallera w 1930 r.
Budynek przy ul. Poprzecznej przetrwał drugą wojnę światową bez szwanku. Jedyną pamiątką z tamtego okresu jest zachowane na wschodniej elewacji oznaczenie schronu przeciwlotniczego w piwnicy. W domu w 1945 r. urządzono mieszkania komunalne. Współcześnie szczęśliwie nie oklejono go styropianem, dzięki czemu wciąż prezentuje się bardzo dobrze.
Dom starców także uniknął zniszczeń i w nim również urządzono mieszkania komunalne. Zamurowano przejścia w piwnicach, przez co dziś każda klatka stanowi osobną całość.
Bliżej naszych czasów bryła budynku została znacznie zniekształcona licznymi adaptacjami i nadbudówkami strychów na cele mieszkalne. Dopiero przeprowadzony w ostatnich latach remont elewacji pozwala się domyślić pierwotnego, jednolitego charakteru tej inwestycji sprzed ponad 90 lat.
Oba powstające równolegle domy stanowią dziś mało znaną, ale nie mniej przez to chlubną pamiątkę po przedwojennych inicjatywach podejmowanych w trosce o najsłabszych mieszkańców miasta.
Kolonie Abegga dla robotników
Choć w XIX-wiecznym Gdańsku los zwykłych robotników nie był idyllą, rozmaite fundacje i stowarzyszenia jak mogły ułatwiały im życie. Jedna z nich stawiała robotnikom tanie domy, które przetrwały w mieście po dziś dzień.
Kapitalista, który domy robotnikom stawiał
Willa we Wrzeszczu planem filmowym. Film archiwalny
O autorze
![autor](https://s-trojmiasto.pl/zdj/redaktorzy/32161b31506204961a0854f8ef9dd40a.jpg)
Jarosław Wasielewski
badacz i popularyzator historii Gdańska, autor bloga poświęconego w całości przeszłości i teraźniejszości Wrzeszcza.
Opinie (104) 3 zablokowane
-
2022-04-10 10:34
Kto posmarował ten piękny, ceglany budynek ? Gdańska ciemnota w akcji ? (2)
- 16 4
-
2022-04-10 12:52
Jeden był ceglany i nadal jest, drugi miał tynk od zawsze i również nadal ma. Przetrzyj okulary!
- 5 2
-
2022-07-01 05:47
wygląda raczej na ukropodobną sądząc po kroju pisma
- 0 0
-
2022-04-10 10:39
Dla kontrastu polecam lekturę 13 pięter Filipa Springera
O warunkach mieszkaniowych w Warszawie w okresie międzywojennym. Szacunek dla Prusaków że dbali o najuboższych, w tym czasie Polacy wegetowali w przerażających warunkach.
- 19 1
-
2022-04-10 10:46
Sprzedać teren Ro bygowi, wtedy przypadkowy ogień załatwi stare domy i już można będzie budować (2)
na to miejsce wysokie, marne budynki bez idei architektonicznej ale za to jeden blisko drugiego - 20k za m2. Oczywiście kilka mieszkań dla urzędników z UM, ale to tylko te z wyprzedaży po 5k za m2. Prosta sprawa.
- 19 5
-
2022-04-10 12:33
głuptasku (1)
mieszkania w tych budynkach od dawna nie są komunalne, bo zostały wykupione przez lokatorów
- 5 3
-
2022-04-11 08:35
i to chroni przed chciwym a obrotnym od nieruchomosci?
Odwrocone hipoteki i komornicy zrobia swoje...
Pieniadz ma czas a mrowki sa bezbronne.
Tym bardziej, gdy kupuja od podmiotow, ktore za 30 lat rowniez beda chcialy istniec.
Wiec buduje sie tak, aby wyburzac ..- 2 0
-
2022-04-10 10:54
Przedwojenne budownictwo
Te przedwojenne budynki świetnie są wpasowane w zabudowę Wrzeszcza, w krajobraz i byly dla różnych i tych niezbyt zamożnych grup ludzi,a co się teraz dzieje jak budują developerzy to horror,przejdzie do najgorszej historii w dziejach Gdańska.I tak nam wmawiali,że po 89r.nowe mieszkania, beda dla każdego i to będzie raj na ziemi. A co widzimy,że jest to w większości niedostepne dla przeciętne zarabiających ludzi.
- 89 5
-
2022-04-10 14:13
(1)
Ile budynków wybudowano dla potrzebujących w Gdańsku w ciągu 10 lat?
- 7 3
-
2022-04-11 10:03
7 mieszkań już jest
- 2 1
-
2022-04-10 14:17
(1)
Stare domy maja klimat, maja dusze. Niestety nie mialy i nie maja dobrych gospodarzy, ktorzy zadbali by o ich konserwacje i ewentualne ulepszenie, dostosowanie do obecnych standardow technicznych. I tak mimo zaniedban sa o wiele lepsze do mieszkania i w lepszej lokalizacji.
- 20 0
-
2022-04-10 20:38
W tych domach mieszkają przeważnie emeryci. Niestety wysokość ich emerytur pozwala tylko na podstawowe remonty, a nie na modernizację.
- 3 1
-
2022-04-10 14:43
Gratuluję bardzo ciekawego artykułu!
Z niecierpliwością czekam na kolejne.
- 22 0
-
2022-04-10 14:48
Orunia ...
tu też są piękne budynki które popadają w ruinę !!!
- 13 0
-
2022-04-10 16:09
wystarczy wyjechać kawałek za 3city, np jadąc A1 wszystko pod azbestem
- 9 0
-
2022-04-10 18:44
Pierwszego miliona wcale nie trzeba ukrasc. Wystarczy wyjac dla siebie pieknie wyremontowany stryszek
z zasobow miasta. Tak jak zrobil to zimny Deser.
- 11 3
Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.