- 1 Kościół z dachem jak rzymskie świątynie (92 opinie)
- 2 Zabytkowy folwark doczeka się remontu? (38 opinii)
- 3 Wojna szpiegów nad Zatoką Gdańską (99 opinii)
- 4 1 września pogrzeb płk. Sobocińskiego (56 opinii)
- 5 85. rocznica wybuchu II wojny światowej (825 opinii)
- 6 Otwórzcie drzwi i serca dla uchodźców. Z Gdańska (34 opinie)
Galerie handlowe międzywojennego Gdańska
Pierwsze tygodnie nowego roku to tradycyjnie okres wyprzedaży. Nie inaczej było w okresie Wolnego Miasta. Jak wyglądały zakupy w ówczesnym mieście, który z domów handlowych był największy, a także gdzie nabywano świeże produkty spożywcze? Zapraszam na krótką podróż po "mapie handlowej" międzywojennego Gdańska.
Obecnie handel w znacznym stopniu naznaczony jest działalnością dużych galerii i parków handlowych, a także sieci dyskontowych oraz działalnością sklepów internetowych. Tych ostatnich w międzywojennych Gdańsku rzecz jasna nie było, podobnie jak dużych sieci sklepów spożywczych.
Funkcjonowały jednak z powodzeniem domy handlowe (niżej krótko opisane zostały cztery najważniejsze z nich), różnego rodzaju sklepy, wreszcie Hala Targowa i targowiska. Organizowany corocznie Jarmark Dominikański czy w latach 20. Międzynarodowe Targi Gdańskie pomijam celowo, bowiem zasługują na osobny artykuł.
Hala Technik - Ergo Arena Wolnego Miasta Gdańska
Dom Handlowy Braci Freymannów
Pierwszy nowoczesny dom handlowy w Gdańsku powstał na zlecenie braci Caspara i Mosesa Freymannów. Został on wybudowany w latach 1903-1905 przy Targu Węglowym, tuż przy Dworze św. Jerzego
![zobacz na mapie Gdańska zobacz na mapie Gdańska](/_img/icon_map_16x12.gif)
Dom Handlowy Braci Freymannów wprowadził nową jakość w handlu w mieście nad Motławą. Poza szerokim asortymentem codziennie dostarczanych produktów luksusowych klientom oferowano także własne atelier fotograficzne, kawiarenkę, bezpłatny dostęp do telefonów oraz transport zakupionych towarów pod wskazany adres na terenie Gdańska i Sopotu.
Dom Handlowy Nathana Sternfelda
Całkiem niedaleko, bo na rogu obecnej ul. Tkackiej i ul. Długiej
![zobacz na mapie Gdańska zobacz na mapie Gdańska](/_img/icon_map_16x12.gif)
Był to bez wątpienia największy konkurent Domu Handlowego Braci Freymannów. Tym bardziej, że już w 1897 r. otworzył swoją filię we Wrzeszczu, w miejscu której w 1919 r. wybudowano okazały gmach nowego domu handlowego na rogu ul. Jaśkowej Doliny i ul. Grunwaldzkiej. Dom Handlowy Nathana Sternfelda na rogu Tkackiej i ul. Długiej reklamował się "jako największy nowoczesny dom handlowy Wolnego Miasta".
Dom Handlowy "Potrykus&Fuchs"
W przeciwieństwie do obecnych czasów prawie wszystkie domy handlowe ulokowane były na Głównym Mieście, i to blisko siebie. Tak było chociażby z kolejną firmą, Domem Handlowym Potrykus&Fuchs, słynącym szczególnie z bogatej oferty odzieżowej.
Jego losy pokazują, jak rozwijały się tego typu przybytki. Pierwotnie sklep założony przez Valentina Potrykusa i Alberta Fuchsa mieścił się przy ul. Tkackiej
![zobacz na mapie Gdańska zobacz na mapie Gdańska](/_img/icon_map_16x12.gif)
Firma zaczęła gwałtownie się rozwijać. Dziewięć lat później przeniesiono przedsiębiorstwo do większej siedziby, do budynku na rogu ul. Piwnej i Kołodziejskiej
![zobacz na mapie Gdańska zobacz na mapie Gdańska](/_img/icon_map_16x12.gif)
Dom Handlowy Walter&Fleck
Nie można zapomnieć także o (założonym w 1894 r.) sklepie, który szybko rozrósł się w Dom Handlowy Walter&Fleck, mieszczącym się przy reprezentacyjnej ul. Długiej. Podobnie jak poprzednik, specjalizował się w modzie damskiej i męskiej, a także w "produktach bławatnych", czyli w tkaninach.
Miłośnikom historii miasta Dom Handlowy Walter&Fleck znany jest głównie z powodu rozgłosu, jaki przyniósł projekt jego radykalnej przebudowy z 1928 r., zakładający budowę na ul. Długiej modernistycznej siedziby. W przeciwieństwie do Królewca, gdzie to właśnie jeden z właścicieli tamtejszych domów handlowych zdecydował się na realizację śmiałego projektu budynku (dokładniej mówiąc: pierwszego w stolicy Prus Wschodnich wieżowca), w Gdańsku nie zrealizowano w okresie międzywojennym nowoczesnego w formie domu handlowego, który stałby się ikoną nowego obrazu architektonicznego miasta.
Gdańskie "świątynie handlu" - nie dla każdego
Oprócz wymienionych "świątyń handlu" (parafrazując tytuł książki prof. Małgorzaty Omilanowskiej, która przed laty opisała m.in. domy handlowe dawnej Warszawy) istniało także kilka innych, zwykle mniejszych. Ale to właśnie wymienione wyżej nadawały ton i były najważniejszymi na "mapie zakupów" międzywojennego Gdańska.
Należy zresztą podkreślić, że w okresie Wolnego Miasta na zakupy w domach handlowych mogli pozwolić sobie tylko zamożniejsi mieszkańcy czy przyjezdni. Dziś, mimo wszystko, dostępność produktów w galeriach czy parkach handlowych jest większa dla przeciętnego mieszkańca niż kiedyś.
Reklama dźwignią handlu
W okresie międzywojennym handlowcy już dawno mieli opanowaną sztukę reklamy i zdawali sobie sprawę z jej wagi dla powodzenia interesu. Reklama nie była jednak tak agresywnie obecna w przestrzeni miejskiej, jak dziś. Nie było billboardów czy wielkowymiarowych wydruków, choć i tak w 1922 r. wskazywano na potrzebę uchwalenia tzw. ustawy krajobrazowej, która miała ukrócić przede wszystkim nielegalne plakatowanie i rozwieszanie ulotek na ścianach domów i budynków publicznych. W mieście legalna reklama ograniczona była przede wszystkim do witryn sklepowych, szyldów oraz plakatów na słupach ogłoszeniowych. Niektóre z nich przetrwały do dziś. Sporadycznie do reklamy wykorzystywano także samochody czy dorożki (taksówki).
Gazety i... pocztówki
Głównym medium były jednak gazety i to tam skupiały się reklamy. Wydawano ponadto foldery reklamowe oraz... pocztówki. Największe domy handlowe, sklepy czy fabryki zamawiały widokówki prezentujące ich siedziby czy oferowane produkty. Zrzeszenia kupców czy rzemieślników organizowały również akcje edukacyjne (m.in. konkursy na łamach prasy), w ramach których sprawdzano znajomość logo wybranych firm i ich produktów. Wiele z nich działało na lokalnym rynku od dziesięcioleci i zależało im na wyróżnieniu się.
Wyprzedaże
Podobnie jak i dziś, wyprzedaże były organizowane przede wszystkim przed świętami (głównie Bożego Narodzenia, ale i Wielkiej Nocy), na wiosnę oraz zimę. W dawnym Gdańsku, w przeważającej mierze ewangelickim, atrakcyjne, specjalne ceny handlowcy oferowali także na okres Zielonych Świątek.
Gdańszczanom doskonale znane były tzw. białe tygodnie (Weiße Wochen), podczas których sprzedawano taniej pościel, ręczniki czy bieliznę oraz tzw. dni seryjne (Serientage), w ramach których wybrane produkty danego asortymentu (zwykle innego każdego dnia obowiązywania wyprzedaży) były oferowane w promocyjnych cenach.
Największe domy handlowe wykupywały nierzadko całe strony w gazetach, by dotrzeć do klientów. W późniejszym okresie (tj. po 1926 r.) do reklamy zaczęto wykorzystywać także radio.
Sklepy kolonialne, trafiki, kioski i pierwsze food-trucki
Dla nieco mniej zamożnych klientów w międzywojennym Gdańsku do dyspozycji był cały szereg pojedynczych sklepów czy warsztatów rzemieślniczych, w których można było zakupić towary. W domach handlowych zazwyczaj nie sprzedawano produktów spożywczych - te najbardziej wykwintne i drogie oferowały sklepy kolonialne, które dziś moglibyśmy porównać do dobrze zaopatrzonych delikatesów.
Oprócz tego funkcjonowały sklepy firmowe przy fabrykach (np. przy wytwórniach alkoholi czy wyrobów cukierniczych) czy składach hurtowych, znane także i dziś trafiki (sklepy wyspecjalizowane w sprzedaży wyrobów tytoniowych) oraz kioski z drobnymi artykułami i prasą. Tych ostatnich było jednak nadal niewiele (ich rozwój to przede wszystkim okres po II wojnie światowej).
Na ulicach Gdańska po 1918 r. pojawiły się ponadto pierwsze samochody (najczęściej z demobilu wojskowego) oferujące napoje (gorące mleko czy czekoladę, lemoniadę czy piwo) lub przekąski (gorące kiełbaski, kanapki). Kwitł także handel obnośny.
Przyzwyczajenia silniejsze od regulacji
Ogromną rolę nadal odgrywały jednak targi, gdzie gdańszczanie zaopatrywali się przede wszystkim w świeże produkty spożywcze. Dopiero pod koniec XIX w., po oddaniu do użytku nowej Hali Targowej (1894-1896) na placu Dominikańskim
![zobacz na mapie Gdańska zobacz na mapie Gdańska](/_img/icon_map_16x12.gif)
Cel tej decyzji był prosty - chodziło przede wszystkim o kwestie sanitarne i porządkowe w gęsto zabudowanym, historycznym centrum miasta. Wyjątek w kwestii zamykania targów pod gołym niebem w centrum miasta stanowił Targ Rybny, który nadal (tj. po 1896 r.) funkcjonował.
Jednak przyzwyczajenia klientów były na tyle silne, że jeszcze w okresie międzywojennym stragany przy hali były rozkładane także na zewnątrz, na przylegającym placu, dodatkowo w środy i soboty (tradycyjne dni targów w mieście), kiedy zauważalnie rosła liczba kupujących. Władzom nie udało się tego uregulować, a i sprzedawcy w większości nie protestowali - wszak interes kwitł.
Targi na przedmieściach
Poza Starym i Głównym Miastem w okresie międzywojennym targi spożywcze w tygodniu odbywały się cyklicznie nadal na Długich Ogrodach i Szopach, a w pozostałych dzielnicach na Siedlcach, w Nowym Porcie i we Wrzeszczu, Oliwie i Oruni. Targi w ostatnich trzech lokalizacjach cieszyły się niesłabnącą popularnością przez cały okres Wolnego Miasta - w szczególności wrzeszczański. W tej dzielnicy zakupy pod gołym niebem można było zrobić codziennie już od 1917 r., przedłużono także godziny handlowe (do godz. 18). Ruch był na tyle ożywiony, że postulowano nawet budowę osobnej hali targowej (pomysłu nie udało się urzeczywistnić).
W okresie międzywojennym tradycyjne od dziesięcioleci miejsce handlu (plac, gdzie dziś stoi C.H. Manhattan
![zobacz na mapie Gdańska zobacz na mapie Gdańska](/_img/icon_map_16x12.gif)
Zgoła odmiennie rzecz prezentowała się natomiast z dwoma mniejszymi targami, które organizowane były na Siedlcach i w Nowym Porcie. Liczba sprzedawców, jak i klientów, spadła, i to znacząco. Był to efekt I wojny światowej, kiedy ze względu na rosnące problemy aprowizacyjne praktycznie ustał handel na najmniejszych targach w Gdańsku. Po 1918 r. nie udało się już w pełni odbudować ich pozycji.
O autorze
![autor](https://s-trojmiasto.pl/zdj/redaktorzy/8abe838f9bb7539a3408957441973b78.jpg)
Jan Daniluk
- doktor historii, adiunkt na Wydziale Historycznym UG, badacz historii Gdańska w XIX i XX w., oraz historii powszechnej (1890-1945).
Opinie (309) ponad 10 zablokowanych
-
2019-02-17 13:53
A faszystami to byli niby kto..? (3)
Kosmici czy cykliści?
To był cały naród Niemiecki ktoremu spodobało się być aryjczykami , nadludzmi panami Europy. Jak widzieli zwycięstwa Wehrmachtu to wszyscy byli w euforii. Dopiero Stalingrad, Kursk otrzeźwił niektórych. A wielu trwało do końca z Fihrerem.- 22 3
-
2019-02-17 15:03
i ? (1)
wszyscy o tym wiedzą,
ale o co ci chodzi ?- 2 2
-
2019-02-17 15:16
tak, w ameryce tez?
kim byli zalozyciele nazistowskiej UE tez wiedza?
- 1 1
-
2019-02-17 15:08
Na gmachu sejmu slaskiego widnieja do dzis symbole faszyzmu
Bedziecie w Katowicach na ul. Jagielonskiej to sie przyjrzyjcie. Pewnie budyn gdyby sie dalo to tez by przywrocil swastyki nad Dworem Artusa. W koncu to takie piekne nawiazanie historyczne. Prawie tak jak Lenin na Stoczni.
- 3 2
-
2019-02-17 14:03
Fajny artykuł
Brakuje tylko informacji co stoi dzis w miejscu podanych budynków
I czuje niedosyt informacji o słupach reklamowych z okresu międzywojennego ktore stoją do dziś- 13 0
-
2019-02-17 14:13
Gdyby nie wojna Gdansk byl by Wolnym Miastem... Wolne Miasto Gdansk... (4)
Gdansk jest piekny
- 9 23
-
2019-02-17 15:18
gdyby nie 20 lat okupacji budynia
bylby bardziej piekny. tak stwierdzil znany fotograf. Gdansk byl moze zaniedbany ale jednoczesnie zachowal piekno. dzis utracil co najwazniejsze. W tym wlasnie rynki lokalnych kupców i zabytkowy charakter sredniego sredniowiecznego miasta podupada..
- 7 5
-
2019-02-17 19:37
a było wolne? Poczytaj historię jakie było wolne to ,,Wolne,, Miasto Gdańsk
- 7 0
-
2019-02-17 22:32
Według spisu powszechnego w Freie Stadt Danzig z 1 listopada 1923: 95.03% mieszkańców było narodowości niemieckiej.
"Nad Wolnym Miastem Gdańsk (1920-1939) najpierw panował zupełnie otwarty niemiecki nacjonalizm, a później powiewała swastyka. Gdańsk był najmniej wolnym miastem, kiedy się nazywał Freie Stadt Danzig. W Wolnym Mieście średnia członków NSDAP wobec ogółu mieszkańców była wyższa, niż średnia dla III Rzeszy."
- 4 0
-
2019-02-17 23:31
Ludzie byli bardzo biedni wtedy.Też marzę o WMG ,ale na miarę Monako
- 0 0
-
2019-02-17 14:50
Na 3 Maja byl rynek spozywczy zaraz za tym przemyslowo -gospodarczym (1)
Podobnie w minaturze byl rynek przed hala Gildii gdańskiej.
- 6 1
-
2019-02-18 00:04
na 3-Maja
będą więzienie rozbudowywać. Na miejscu łóżek z towarem będą prycze do poleżenia.
- 1 1
-
2019-02-17 15:10
m (1)
historia zawsze ciekawa poleca album gdańsk dawniej i dziś, gdask, historia i stara pocztowka-rarytasy !
- 6 1
-
2019-02-17 15:29
a ja ksiazke "byl sobie gdansk"
ku opamietaniu
- 2 0
-
2019-02-17 15:57
wolność (2)
Ja bym życzył sobie ,aby Gdańsk był ponownie Wolnym Miastem.
Sądzę , że wielu mieszkańców życzyło by tego samego sobie.- 3 17
-
2019-02-17 19:38
(1)
i chciałbyś, żeby wróciło tu Hitlerjugend?
- 5 0
-
2019-02-17 22:28
mój młodszy brat był w Hitlerjugend i bardzo sobie chwalił
- 0 2
-
2019-02-17 16:14
Ejże tłumacz! (4)
> Dom Handlowy Nathana Sternfelda reklamował się "jako największy nowoczesny dom handlowy Wolnego Miasta"
= Na plakacie stoi jak byk: "Kaufhaus des freistaates" = czyli dokładnie wolnego państwa.- 4 6
-
2019-02-17 17:06
Wolne Miasto Gdańsk nigdy nie miało statusu niepodległego i niezależnego państwa ! (3)
- 3 0
-
2019-02-17 17:15
prostakowi MAriuszowi tłumacz. (2)
- 2 1
-
2019-02-17 18:34
A kto to taki ? (1)
- 0 0
-
2019-02-17 19:00
Taki komentator tutaj.
- 1 0
-
2019-02-17 16:48
Tu jest Polska
Skonczmy z tymi resentymentami. Nasz kraj i miasto budujemy tu od pierwszych wolnych wyborow w 1991 r.
- 10 7
-
2019-02-17 17:15
(1)
Szkoda, że domy towarowe zostały zabite, choćby ten z Wrzeszcza. W Berlinie mają swoje KaDeWe i jest to jedno z bardziej luksusowych miejsc, a nie jakieś betonowe molochy :(
- 15 3
-
2019-02-17 17:57
koslawa polityka pewnego aparatczyka
zamienilo miasto na obce interesy
- 0 1
-
2019-02-17 17:33
Coście się tak zapatrzyli w ten miedzywojenny Gdańsk, to miasto ma ponad X wieków
I znacznie ciekawsze okresy w historii. Czy nazistowski finał istnienia Wolnego Miasta Gdańska tak sie wszystkim podoba, chcecie powrotu niemieckiego *drylu*....... Polska was uwiera?
Tak, uwiera, kłuje, dowodem będzie zablokowanie mojego postu- 13 6
Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.