Recenzja filmu "Zielona granica". Quo vadis, Europo?
Nawet najbardziej stonowane i wystudzone z emocji słowa nie ugaszą zapewne ognia, jaki od kilku dni towarzyszy "dyskusjom" wokół nowego filmu Agnieszki Holland. Ten pożar wybuchł zanim jeszcze pojawił się dym, a więc przed oficjalną premierą "Zielonej granicy" w naszym kraju. Tych płomieni jeszcze długo nikt nie zatrzyma, choć po obejrzeniu filmu mam wrażenie, że obu zaangażowanym w spór stronom przyda się wiadro zimnej wody na rozgrzane głowy. "Zielona granica" nie jest bowiem kinowym arcydziełem, filmem kompletnym i nieomylnym. Jednakowoż nie można nazwać tej produkcji "antypolską" czy wymierzoną w konkretną grupę zawodową. Celownik polska reżyserka obrała głównie na bezradność europejskich instytucji i naszą ludzką bezczynność.
Całkiem świeżo mam jeszcze w pamięci kontrowersje i internetowe awantury, jakie swoimi produkcjami wzbudzał w naszym kraju Wojciech Smarzowski. Warto przy tym podkreślić, że naprawdę gorąco robiło się jednak dopiero po premierach "Kleru", "Wołynia" czy "Wesela". "Zielona granica" natomiast jest pod tym względem absolutnym ewenementem. Krytyczne komentarze posypały się bowiem lawinowo jeszcze przed oficjalną premierą dzieła Agnieszki Holland. Doszło więc do kuriozalnej sytuacji polegającej na tym, że w wymianę zdań zaangażowali się przede wszystkim ci, którzy ... filmu nie widzieli.
Sprawdź, co grają trójmiejskie kina
Dotyczy to także polityków, głównie strony rządzącej, którzy w mocnych słowach recenzowali pracę polskiej reżyserki i deprecjonowali wagę jej najnowszego filmu. Na porównaniach do nazistów i haśle "tylko świnie siedzą w kinie" się nie skończyło, bo doszły jeszcze nawet równie śmiałe, co niedorzeczne zapowiedzi emitowania w kinach studyjnych specjalnych spotów MSWiA mających za zadanie ocieplić wizerunek strażników granicznych. Do tych pomysłów ustosunkowało się już Stowarzyszenie Kin Studyjnych, które podkreśliło, że kina we własnym zakresie decydują o repertuarze filmowym i spotach reklamowych.
Działające w Gdańsku Kino Kameralne Cafe, które do powyższego stowarzyszenia należy, już w czwartek, a więc dzień przed premierą "Zielonej granicy", w swoich mediach społecznościowych poinformowało, iż "nie przewiduje emisji spotów, o których mowa w doniesieniach medialnych".
Biel i czerń nie tylko w obrazie, ale i fabule
Bez wątpienia "Zielona granica" już właściwie stała się elementem wyborczej kampanii i politycznych przepychanek. Tego wątku jednak rozwijać nie zamierzam. Do moich skromnych zadań należy przede wszystkim obiektywna ocena filmu pod kątem warsztatowym i emocjonalnym. Oczywiście, jak to bywa już w kinie społecznie zaangażowanym, oba te elementy wzajemnie się przenikają, więc nie da się obrazu tak mocno osadzonego w realiach komentować bez odpowiedniego kontekstu, a takim w przypadku filmu Agnieszki Holland są wydarzenia na polsko-białoruskiej granicy.
Przyglądamy się im z czterech perspektyw: syryjskiej rodziny Bashira (Jalal Altawil), który ucieka z ojczyzny przed terrorem ISIS, młodego pogranicznika Janka (Tomasz Włosok), aktywistów niosących pomoc uchodźcom koczującym w lasach i psycholożki Julii (Maja Ostaszewska), która po przeprowadzce na Podlasie z dnia na dzień coraz mocniej angażuje się w przygraniczny konflikt. Teoretycznie Agnieszka Holland, w oparciu o setki wywiadów z socjologami, imigrantami, strażnikami granicznymi i osobami udzielającymi się w roli wolontariuszy przy granicy, zadbała o głos każdej strony zaangażowanej w tę trudną do jednoznacznej oceny sytuację.
Filmowa praktyka pokazuje jednak, że narracyjne proporcje nie do końca udało się wyważyć, a konstrukcja poszczególnych wątków i postaci odpowiada czerni i bieli, w jakich zanurzone jest dzieło Agnieszki Holland. Zero-jedynkowi bohaterowie zaprogramowani są na konkretne działania. Brakuje w ich charakterystyce pewnej zmiennej, która podbiłaby emocjonalną różnorodność "Zielonej granicy" i pokazałaby kwestie uchodźców w szerszym kontekście. Właściwie poza Jankiem, który przygraniczne obowiązki dzieli z rolą przyszłego ojca, nikt tutaj nie przechodzi psychologicznej przemiany i nie rewiduje własnego systemu wartości. Dobro pozostaje dobrem, zło złem.
Bez paszkwilu na polskość, ale mocna szpila w bierność polityków i bezradność UE
Szeroki dyskurs społeczny wokół filmu sprowadza się zasadniczo właśnie do jednej kwestii: kto jest tutaj tym złym? Strażnicy przerzucający imigrantów przez graniczny płot jak worki z zepsutymi ziemniakami, a może szturmujący barykady obcy pragnący politycznego azylu? Tutaj czarno-białej kolorystyki Holland już nie stosuje, choć nie wyzbywa się pewnego generalizowania, wskazując na brutalność służb i szczere, wolnościowe intencje przybyszów. Prawda zapewne leży pośrodku, ale ze względu na bardzo emocjonalny i bezkompromisowy wydźwięk "Zielonej granicy" twórcom filmu znacznie trudniej do niej dotrzeć.
Nie ma tu jednak przekłamywania i zniekształcania rzeczywistości. Podobnie jak nie ma celowych ataków w pograniczników czy funkcjonariuszy wszelkich innych służb stojących na straży polskiego bezpieczeństwa. Adresatem tego poruszającego i momentami wstrząsającego filmowego apelu jest cała Europa, która od lat nie potrafi poradzić sobie z uchodźczym kryzysem i unormowaniem przepisów, które dają przyzwolenie na przedmiotowe traktowanie człowieka. Pieczątką na tym apelu jest scena, w której wyczerpaną syryjską rodzinę Holland portretuje na tle europejskich gwiazdek widniejących na elewacji podlaskiego marketu.
"Zielona granica" polskości nie atakuje i nie deprecjonuje nas jako narodu. Za to wbija potężną szpilę w bezduszny mechanizm urzeczywistniania przepisów prawa i w instytucje, które trzymają nad tym pieczę. Wbrew zapowiedziom Agnieszka Holland nie stroni tutaj od polityki. Nie ma jej za wiele, ale momenty, w których się pojawia wydają się być po prostu zbędne fabularnie, czasami wręcz karykaturalne.
"Zielona granica" najbardziej broni się emocjami
O wiele lepiej "Zielona granica" broni się jako bolesny i przejmujący do szpiku kości traktat o dewaluacji człowieczeństwa w sytuacjach ekstremalnych. O dławionym przez brak odpowiednich procedur humanitaryzmie i zagubionej w przygranicznych lasach empatii. To obraz niezwykle sugestywny, szorstki w odbiorze, nieprzyjemnie wrzynający się w psychikę i szturmujący nas potężną dawką skrajnych odczuć, które czasami podane zostają w stylu balansującym już na granicy emocjonalnego szantażu. Tej granicy jednak Holland nie przekracza, dzięki czemu jej najnowszy film ma ogromną siłę rażenia i uniwersalny przekaz.
Daleko jednak "Zielonej granicy" do dzieła kompletnego i spełnionego. Ciężko oprzeć się wrażeniu, że to, co w tej opowieści najistotniejsze, dostajemy w pierwszej połowie filmu. W drugiej zarówno rozwój fabuły, jak i poszczególnych postaci zmierza już w dość oczywistym kierunku. Tempo co prawda zostaje konsekwentnie podbijane, ale skala emocji jakby spada. Niektóre wątki ulegają cudownego samorozwiązaniu, inne zaś nikną pod ciężarem ekranowej publicystyki, która przybiera na silę z każdą kolejną sekwencją. Finał tej rozpisanej na cztery akty historii nie satysfakcjonuje, ale z pewnością pozostawia z refleksją nad kondycją współczesnego człowieka i dobijającą bezradnością na ludzką krzywdę.
Krzywdzący z perspektywy polskiego widza jest natomiast brak "Zielonej granicy" na trwającym 48. FPFF w Gdyni. Producent nie zdążył zgłosić tytułu do konkursu głównego, bo nie udało się zakończyć prac w terminie. Nikt jednak - dotyczy to zarówno twórców filmu, jak i organizatorów gdyńskiej imprezy - nie wyszedł z inicjatywą dołączenia "Zielonej granicy" do grona walczącego o Złote Lwy w trybie awaryjnym. A przecież to miejsce dla najlepszych i najważniejszych rodzimych produkcji. Jeśli nowy film Agnieszki Holland do tej pierwszej kategorii zaliczyć dość ciężko, to bezapelacyjnie należy do drugiej. "Zielona granica" na pewno zapisze się w historii polskiego i europejskiego kina.
Film
Opinie (1088) ponad 200 zablokowanych
-
2023-09-23 15:05
(4)
To jest taki sam film jak Lista Schindlera. Nie rozumiem skąd te emocje. Jest wojna, ofiarami padają niewinni ludzie a narzędziami systemu są urzędnicy i mundurowi. My wszyscy w tym bierzemy udział. Bierny lub czynny. Tak samo było w 1939
- 1 37
-
2023-09-23 15:08
jedynymi ofiarami są tu żołnierze i pogranicznicy którzy nadstawiają karku tej azjatyckiej dziczy na smyczy Łukaszenki. (3)
ideą całej akcji jest rujnowanie wizerunku Polski. Haniebne i skandaliczne
- 16 0
-
2023-09-23 15:19
Ofiarami płaszczaka (2)
Nawet jedzenia przyzwoitego nie mają
- 0 13
-
2023-09-23 15:24
te wasze komusze wypociny to jakby ktoś kubłem od smieci trzaskał
- 9 0
-
2023-09-23 15:33
mieli u siebie w rodzinnych stronach przygłupie
- 5 0
-
2023-09-23 15:23
Polska jest solą w oku europejskich "elit"
bo pokazuje europejczykom jak może wyglądać zarządzanie państwem i obrona racji stanu oraz własnych obywateli.
- 29 0
-
2023-09-23 15:24
(1)
Wszedzie w Europie jest mnostwo uczciwych tubylcow, zyjacych w biedzie i jakos nikt o nich filmow nie robi. Co najwyzej jeszcze sie dowiedza, ze trzeba sie bylo uczyc. I to tacy, ktorzy sie czegos uczyli. Natomiast ci ludzie, ktorzy pra do Europy wygladaja na wyrosnietych, odzywionych, to jednak tak zle im nie jest. I dlaczego nie moga/nie powinni polepszyc rzeczywistosci w miejscu pochodzenia, skoro maja potencjal?
- 18 1
-
2023-09-23 15:28
I dlaczego nie moga/nie powinni polepszyc rzeczywistosci w miejscu pochodzenia, skoro maja potencjal?
Ile milionów polaków wyjechało?
Wojna była? Jest?- 2 1
-
2023-09-23 15:37
Zacharczuk - wybielanie cholant i jej plugawego antypolskiego filmu nic nie da
- 28 1
-
2023-09-23 15:38
Czytam wpisy - nie żebym był zaskoczony, bo wiadomo kto produkuje się na tym portalu... (3)
Niemniej zalecałbym nieco bardziej używać tego, co powinniście mieć miedzy uszami.
Właśnie oglądam w TVP (żeby nie było, że ktoś źle zrozumiał - w telewizji publicznej/rządowej), serial Stulecie winnych... Dziwne, że nie rzucacie kalumnii na tego typu, finansowane przez rząd, seriale, w których - uwaga - występują polscy szmalcownicy grabiący Żydów czy Polacy kolaborujący z hitlerowcami, donoszący na innych Polaków, czego efektem jest wyrok śmierci, albo - o ile się nie mylę - przedstawianie księdza, który i przestaje wierzyć w boga w obliczu okrucieństw wojny, już nie wspominając o tym, że idzie do łóżka z kobietą...- 2 32
-
2023-09-23 15:50
na tyle tylko ciebie stać lewaku?
- 6 1
-
2023-09-23 17:58
ja nie wspomnę jak można być tak ograniczonym
- 1 0
-
2023-09-23 21:28
Ruski troluPokazywanie przypadków prawdy historycznej jest dla ciebie skandalem tak jak pokazywanie prawdy o Donaldzie i jego
szczujni TVNowskiej w programie jak TVN kłamie
- 2 0
-
2023-09-23 15:45
"Nie ma tu jednak przekłamywania i zniekształcania rzeczywistości" (3)
jak może autor artykułu wypisywać takie bzdury
- 25 2
-
2023-09-23 15:48
płacą to wymagają
- 7 1
-
2023-09-23 16:53
A widziałeś film? Ruszyleś choć troche łepetynką żeby.. (1)
dociec co sie wtedy działo?
- 1 7
-
2023-09-23 21:29
POkemon ty nawet nie masz złba tylko pusty dzban wystarczy to co pokazywali z tego filmu ale ty najwyrazniej slepy byłes
- 3 0
-
2023-09-23 15:46
Władimir i Aleksander także gratulują pięknego filmu
- 32 1
-
2023-09-23 15:48
super recenzja filmu - idealnie antypolska (1)
- 26 2
-
2023-09-23 16:53
Sam jestes antypolski
- 1 4
-
2023-09-23 15:48
Aleksander gratuluje filmu i życzy nagrody na festiwalu
- 24 1
-
2023-09-23 15:52
Pani Agnieszko, do Pani reżyser,
może pójdę na film może nie...
ale czy to przypadek, że film jest wpuszczony do kin przed wyborami, nie dało się wcześniej, albo po wyborach,
np. 20.10., tydzień po wygaszeniu emocji wyborczych.....
p.s.
A czy mogłaby Pani, jako reżyser światowej sławy - podobno, nakręcić film nt. Jeffrey Epstein- 22 0
Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.