- 1 Nowe lokale: od skrzatów po Portugalię (86 opinii)
- 2 Lubisz kawę? Odwiedź ten festiwal (44 opinie)
- 3 Ranking pierogarni w Trójmieście (58 opinii)
- 4 Coraz więcej sposobów na napiwek (295 opinii)
- 5 Jemy na mieście: Aichi (dobrze) Gotuje (72 opinie)
- 6 Psiorbet, tatar lub psierogi. Menu dla psów (188 opinii)
Czekoladowe tradycje Gdańska
Nie tylko belgijska Brugia, szwajcarski Zurych, niemiecka Kolonia czy meksykańska Oaxaca, ale i Gdańsk ma swoje czekoladowe tradycje. 12 kwietnia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Czekolady. To dobra okazja, aby posilić się tą pyszną przekąską, ale także wspomnieć dawne fabryki czekolady i ich wyroby.
Historia czekolady
Pierwsze fabryki czekolady powstały w Anglii w XVIII wieku. To w nich nauczono się mieszać kakaowy proszek z mleczkiem kakaowym i produkować z niego czekoladę w formie tabliczek, batonów i cukierków pakowanych do efektownych bombonierek. Wkrótce zaczęto produkować czekoladę na masową skalę i promować pierwsze - do dziś bardzo znane - marki, takie jak: angielskie Fry's i Cadbury, szwajcarskie Lindt i Nestlé oraz amerykańskie Hershey.
Znana od kilku tysięcy lat, spożywana w przeróżnej formie czekolada w Gdańsku najpewniej pojawiła się na przełomie XVII i XVIII wieku, gdy wraz z ziarnem kakaowym przywieźli ją francuscy kupcy. Początkowo traktowana była jako lek i smaczny napój, na który mogli pozwolić sobie tylko najbogatsi. Z czasem jednak znalazła się też w domach mniej zamożnych mieszkańców kraju. W pierwszej kolejności kakao trafiało do Gdańska - głównego portu Rzeczypospolitej. Lokalna gazeta "Danziger Erfahrungen" wypuściła całą serię artykułów opisujących właściwości i zalety czekolady oraz wyjaśniających, jak ona powstaje. W najstarszych gdańskich książkach kucharskich, wydawanych w XIX w., można znaleźć przepisy na czekoladową zupę mleczną czy czekoladową leguminę. W mieszczańskich sklepikach na ulicy Piwnej, Chlebnickiej, Długiej i Szerokiej można było kupić czekoladę paryską, portugalską, włoską, "korzenną", "hamburską" czekoladę waniliową, "żołędziową" czekoladę z Berlina, a także w formie proszku "do zupy".
Pierwsze fabryki czekolady w Gdańsku
Pierwsze rodzime wytwórnie czekolady powstawały w samym sercu Gdańska, na Głównym Mieście. Zaczęło się skromnie - od manufaktur czekolady zakładanych przez zamożnych kupców. Jedną z takich najstarszych fabryk była założona w 1817 r. przez rodzinę Schmidtów wytwórnia wyrobów cukierniczych Zuckerwarenfabrik przy ulicy Piwnej (Jopengasse) 27
Czytaj także: Czekoladowe historie dawnego Gdańska
W 1829 r. w kamienicy należącej do gdańskiego kupca Johanna Stephana Schahnasjana przy ulicy św. Ducha 12
W latach 40. XIX wieku wytwórnię czekolady przy ulicy Szerokiej 54/55
W latach 80. XIX wieku kupiec żydowskiego pochodzenia Jacob Moritz Löwenstein stworzył w centrum Gdańska wytwórnię oraz sieć sklepów i biur "Danziger Schokoladen, Marzipan- und Zuckerwarenfabrik". Zlokalizowana przy ul. Ogarnej 47/48
Na przełomie XIX i XX w. w branży czekoladowej działali też m.in. Paul Oscar Liebert, Paul Schreiber, Otto Russau i Carl Gustav Schmidt.
Zagłębie czekolady nad Strzyżą
W 1892 r. zakład przy Ogarnej 47/48 został przejęty przez innego żydowskiego kupca z Gdańska - Jacoba Moritza Cohna, do którego należało duże przedsiębiorstwo Schneider&Company GmbH. Czekolada szybko stała się wiodącym produktem tej firmy. Poszukując możliwości rozwoju, w 1904 r. miejsce produkcji przeniesiono na skraj Wrzeszcza, w rejon dzisiejszej al. Grunwaldzkiej (wówczas Hauptstrasse). Już w 1907 r. zakład zatrudniał 61 pracowników, a jego współwłaścicielem został mocno zaangażowany w branżę cukierniczą kupiec z Głównego Miasta Eugen Post.
Wojna nie przysłużyła się rozwojowi firmy - Cohn wycofał się z interesów, zostawiając wszystko na głowie Posta. Mimo różnych zabiegów, m.in. wzięcia do spółki Salomona Juliusa Jewelowskiego, znanego gdańskiego kupca i przedsiębiorcy o społecznikowskim zacięciu, nie zdołano uratować przedsiębiorstwa. W 1922 r. fabrykę we Wrzeszczu przejął duży berliński koncern Sarotti AG, na czele którego stał ówczesny guru branży czekoladowej Anton Kanold, właściciel sieci fabryk czekolady w Szwecji, Niemczech, Czechosłowacji, Włoszech, Francji, Danii, a po odzyskaniu niepodległości również w Polsce. W 1925 r. kierownikiem zarządu gdańskiego oddziału został dr Hans Kossmann, który cztery lata później przejął ten oddział Sarotti i stworzył z niego rodzinny biznes. Pod zmienioną nazwą Kosma AG firma produkowała przede wszystkim czekolady mleczne i deserowe. Pomimo pokaźnych obrotów wielki światowy kryzys na początku lat 30. sprawił, że zakład przeżył poważne załamanie.
Pomimo kryzysów ekonomicznych i politycznych produkowanie czekolady było w Wolnym Mieście opłacalnym przedsięwzięciem. Cały czas powstawały nowe fabryki. W 1929 r. lokalny biznesmen Kurt Konsorski założył firmę "Baltic" - po wojnie nazwę tę wykorzystano dla całej scalonej gdańskiej branży czekoladowej. Rok później fabrykę przeniesiono do Wrzeszcza, tak że sąsiadowała z kompleksem Kosma AG.
Czekoladowa era i korzenie Bałtyku
W tym czasie nowe zakłady cukiernicze zaczęły powstawać też w Oliwie. W 1921 r. przy al. Grunwaldzkiej 473/475
Zobacz także: Wraca czekolada Bałtyku i wyroby sprzed lat
Mimo to w 1938 r. Anglas został wchłonięty przez Kosmę AG. W wyniku ustaw norymberskich i pozbawiania Żydów podstawowych praw ogłoszono fuzję gdańskiej filii przedsiębiorstwa Anglas z lokalną firmą Ulricha Thomasa, skoligaconego z rządzącym wrzeszczańską Kosmą AG klanem Kossmanów. Zmianie nie uległ jednak asortyment - nadal produkowano tu m.in. czekolady mleczną, mleczno-orzechową, półgorzką, deserową, a także kakao w proszku. W czasie wojny produkcja wyrobów czekoladowych została wyraźnie ograniczona, a zakłady we Wrzeszczu częściowo zostały zniszczone podczas działań wojennych w marcu 1945 r.
Bałtyk: słodki biznes z Gdańska
To właśnie w oparciu o zakłady produkcyjne Kosmy, Baltica i Anglasa 8 sierpnia 1949 r. powstały Gdańskie Zjednoczone Fabryki Cukrów i Czekolady Bałtyk. Centrum zarządzania przedsiębiorstwem ulokowano w budynkach dawnego Anglasa. Przy ul. Droszyńskiego 8-11
Dawnemu przedsiębiorstwu Baltic, Zakładowi nr 2, pozostał tylko jeden ze spichlerzy, w którym wyrabiano tzw. wschodnie słodycze: chałwę, najbardziej dochodowe sezamki, batony (w tym tzw. krymski), galaretki wielosmakowe, ptasie mleczko, michałki, likworki, nugaty.
Dawna fabryka Kosma AG stanowiła Zakład nr 3 i wypuszczała na rynek cukierki twarde i nadziewane: lizaki, landrynki, karmelki, pomadki mleczne oraz irysy. Specjalność tego zakładu stanowiły tzw. cukierki szalupowe, które znaleźć można było w sprzętach ratowniczych na statkach handlowych. Eksportowano je do 54 krajów świata.
W 1977 r. do ZPC dołączono jeszcze Zakład nr 4, który znajdował się w Gdyni-Chyloni przy ul. Puckiej 101
W czasach PRL-u ZPC Bałtyk był jednym z wiodących zakładów Wybrzeża i jednym z najlepszych w tej branży w Polsce. Słynął z innowacyjności - to tu wprowadzono własną linię kondensacji mleka i "wyroby czekoladopodobne", funkcjonowało Laboratorium Badawcze, które wykonywało badania na potrzeby wszystkich 19 przedsiębiorstw tej branży w całym kraju. Dzięki staraniom kierownictwa oraz liczącej blisko 700 osób załodze przedsiębiorstwa w 1989 r. ZPC Bałtyk znalazł się na liście 500 największych i najbardziej dochodowych przedsiębiorstw przemysłu przetwórczego stojącej u progu transformacji ustrojowej Rzeczypospolitej.
Bałtyk: przekształcenia i stan obecny
Ostatnia dekada XX w. i zachodzące przekształcenia własnościowe nie ominęły także ZPC Bałtyk. W 1991 r. utworzono w przedsiębiorstwie spółkę pracowniczą (akcyjną). Rok później wszystkie trzy gdańskie filie przejął fiński koncern cukierniczy Karl Fazer, który na kanwie ZPC Bałtyk utworzył spółkę joint venture Bałtyk Chocolate, w 1995 r. podporządkował ją koncernowi Fazer Polska. Gdyński zakład przejęła zaś założona w 1995 r. spółka Atakan, importer i dostawca artykułów spożywczych do konfekcjonowania.
Ze względu na niską rentowność i małą popularność wyrobów 23 marca 2005 r. wstrzymano produkcję we wszystkich oddziałach. Jednak już wcześniej skandynawscy właściciele zrezygnowali z większości popularnych niegdyś w Polsce wyrobów ZPC Bałtyk na rzecz nieznanych na polskim rynku marek.
Tereny fabryczne we Wrzeszczu sprzedano pod nowe inwestycje. W miejscu Balticu przy Grunwaldzkiej 161 stanął Lidl, a zamiast dawnej Kosmy zobaczyliśmy Galerię Bałtycką. Oliwską filię Fazera uratował zaś strajk załogi. Długotrwały spór w 2005 r. zakończył się propozycją wykupienia części udziałów i ponownego utworzenia spółki pracowniczej. W zakład przy ul. Droszyńskiego 8/11 zainwestowało Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe Bomilla z Włocławka. Powrócono do nazwy Zakłady Przemysłu Cukierniczego Bałtyk. Również na wyrobach firmy przywrócono dawne logo.
Dziś firma cukiernicza Bałtyk działa w miejscu, do którego Anglas sprowadził się w latach 30. XX wieku. To tu znowu produkowane są popularne niegdyś i cenione wyroby. Jedną z najbardziej kultowych czekolad Bałtyku jest "Malajska", która swój niepowtarzalny smak zawdzięcza połączeniu mlecznej czekolady z wiórkami kokosowymi. Obok czekolady "Malajskiej" jedną z najbardziej znanych czekolad jest "Ratuszowa" - mleczna czekolada, która niegdyś pakowana była w różne etykiety. Najbardziej pamiętana jest ta z fotografią Ratusza Głównego Miasta w Gdańsku.
Wracając do najlepszych receptur z okresu powojennego, nie zapomina się o wprowadzaniu nowych smaków i produktów. Takimi są np. likworki z płynnym nadzieniem, wytwarzane jedynie w Gdańsku. Bałtyk słynie zarówno z czekolad przeznaczonych dla dorosłych, takich jak np. "whisky and coffee" czy amaretto, jak i produkuje smaki uwielbiane przez najmłodszych, np. czekolady truskawkowe, toffi i pralinki z nadzieniem owocowym. Wyroby Bałtyku z powodzeniem sprzedawane są nie tylko na lokalnym rynku, ale także na Śląsku i poza granicami kraju.
Wizyta w Zakładach Przemysłu Cukierniczego Bałtyk w Gdańsku w 2015 roku:
Do napisania artykułu wykorzystano zasoby Gedanopedii oraz artykuł S. Kościelaka "Czekoladowa historia Gdańska".
Miejsca
Opinie (81) 6 zablokowanych
-
2021-04-13 07:37
ja też dodaje coś od siebie do głównego zbiornika
a wam to potem smakuje
- 1 2
-
2021-04-13 10:57
(1)
To zdjęcie z roku 2006... Aż się za głowę złapałem, jaka brzydota tam panowała.
- 3 1
-
2021-04-14 01:38
to jest akurat zdjecie gdy zrobiono z tego miejsca gruzy
za budynia. JA pamietam ten teren do konca lat 90-tych. BYlo to cos o czym teraz mozesz pomarzyc. slonce docieralo.
- 0 0
-
2021-04-13 11:48
krymski (2)
to były batony o cudownym smaku którego się nie zapomina nawet po 50 latach .Dlaczego nie chce się powracać do czegoś tak wspaniałego ? Choć te nowe smaki wcale nie są lepsze.
- 24 2
-
2021-04-13 17:35
Smakowało bo nic innego nie było i byłeś 50 lat młodszy. Nawet kartki na mięso można z rozrzewnieniem wspominac
- 6 4
-
2021-04-14 12:53
zgadzam sie w calej rozciaglosci
- 1 1
-
2021-04-13 18:31
a o produktach gdańskiej coś wiecie? (1)
- ma znakomitą opinię w świecie czekolady, choć cenowo nie dla każdego...
- 0 0
-
2021-04-13 18:32
firma na Chmielnej
.
- 0 0
-
2021-04-14 13:35
Słodycze (1)
Wielka szkoda, że do tak pysznych słodyczy dodaje się olej palmowy, który jest szkodliwy dla zdrowia ale TANI dla producenta.
no cóż, przyjdzie głupi co ten towar kupi. Ja nie kupuję. jedynie Milka nie dodaje tej trucizny do swoich wyrobów.- 2 1
-
2021-04-16 10:16
Milka nie dodaje? buhahahah
- 0 0
-
2021-04-17 12:44
Wszystko sprzedali i wszystko zlikwidowali Gdańsk miasto upadłe
- 0 0
-
2021-04-17 13:16
wyroby czekoladowe i nie tylko
dawniej firma bałtyk produkowała szereg bardzo dobrych , smacznych wyrobów . Dziś niestety nie dobrych smakołyków, jakość produktów jest bardzo niska. Kiedyś kilka polskich producentów wykonywało wiele bardzo dobrych i różniących się smakiem produktów. Dzisiejsze wyroby są kiepskie, złe , niesmaczne ... szkoda ...
- 5 1
-
2021-04-17 17:48
To takie typowe dla tamtych przemian.
"Dzięki staraniom kierownictwa oraz liczącej blisko 700 osób załodze przedsiębiorstwa w 1989 r. ZPC Bałtyk znalazł się na liście 500 największych i najbardziej dochodowych przedsiębiorstw przemysłu przetwórczego stojącej u progu transformacji ustrojowej Rzeczypospolitej.
W 1991 r. utworzono w przedsiębiorstwie spółkę pracowniczą (akcyjną). Rok później wszystkie trzy gdańskie filie przejął fiński koncern cukierniczy Karl Fazer, który na kanwie ZPC Bałtyk utworzył spółkę joint venture Bałtyk Chocolate, w 1995 r. podporządkował ją koncernowi Fazer Polska."
Ktoś zapyta -skoro było dobrze to po co było sprzedawać? Wmówiono wszystkim, że tak trzeba.- 0 0
-
2021-06-05 20:32
Malajska genialna! Musze poznac wiecej
Malajska genialna! Musze poznac wiecej
- 0 0
-
2021-11-11 13:14
Zbyt słodkie
Myślę, że dziś pora na zmniejszenie ilości cukru w słodyczach. Jest go tam stanowczo zbyt dużo.
- 0 0
Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.