Recenzja filmu "Zielona granica". Quo vadis, Europo?
Nawet najbardziej stonowane i wystudzone z emocji słowa nie ugaszą zapewne ognia, jaki od kilku dni towarzyszy "dyskusjom" wokół nowego filmu Agnieszki Holland. Ten pożar wybuchł zanim jeszcze pojawił się dym, a więc przed oficjalną premierą "Zielonej granicy" w naszym kraju. Tych płomieni jeszcze długo nikt nie zatrzyma, choć po obejrzeniu filmu mam wrażenie, że obu zaangażowanym w spór stronom przyda się wiadro zimnej wody na rozgrzane głowy. "Zielona granica" nie jest bowiem kinowym arcydziełem, filmem kompletnym i nieomylnym. Jednakowoż nie można nazwać tej produkcji "antypolską" czy wymierzoną w konkretną grupę zawodową. Celownik polska reżyserka obrała głównie na bezradność europejskich instytucji i naszą ludzką bezczynność.
Całkiem świeżo mam jeszcze w pamięci kontrowersje i internetowe awantury, jakie swoimi produkcjami wzbudzał w naszym kraju Wojciech Smarzowski. Warto przy tym podkreślić, że naprawdę gorąco robiło się jednak dopiero po premierach "Kleru", "Wołynia" czy "Wesela". "Zielona granica" natomiast jest pod tym względem absolutnym ewenementem. Krytyczne komentarze posypały się bowiem lawinowo jeszcze przed oficjalną premierą dzieła Agnieszki Holland. Doszło więc do kuriozalnej sytuacji polegającej na tym, że w wymianę zdań zaangażowali się przede wszystkim ci, którzy ... filmu nie widzieli.
Sprawdź, co grają trójmiejskie kina
Dotyczy to także polityków, głównie strony rządzącej, którzy w mocnych słowach recenzowali pracę polskiej reżyserki i deprecjonowali wagę jej najnowszego filmu. Na porównaniach do nazistów i haśle "tylko świnie siedzą w kinie" się nie skończyło, bo doszły jeszcze nawet równie śmiałe, co niedorzeczne zapowiedzi emitowania w kinach studyjnych specjalnych spotów MSWiA mających za zadanie ocieplić wizerunek strażników granicznych. Do tych pomysłów ustosunkowało się już Stowarzyszenie Kin Studyjnych, które podkreśliło, że kina we własnym zakresie decydują o repertuarze filmowym i spotach reklamowych.
Działające w Gdańsku Kino Kameralne Cafe, które do powyższego stowarzyszenia należy, już w czwartek, a więc dzień przed premierą "Zielonej granicy", w swoich mediach społecznościowych poinformowało, iż "nie przewiduje emisji spotów, o których mowa w doniesieniach medialnych".
Biel i czerń nie tylko w obrazie, ale i fabule
Bez wątpienia "Zielona granica" już właściwie stała się elementem wyborczej kampanii i politycznych przepychanek. Tego wątku jednak rozwijać nie zamierzam. Do moich skromnych zadań należy przede wszystkim obiektywna ocena filmu pod kątem warsztatowym i emocjonalnym. Oczywiście, jak to bywa już w kinie społecznie zaangażowanym, oba te elementy wzajemnie się przenikają, więc nie da się obrazu tak mocno osadzonego w realiach komentować bez odpowiedniego kontekstu, a takim w przypadku filmu Agnieszki Holland są wydarzenia na polsko-białoruskiej granicy.
Przyglądamy się im z czterech perspektyw: syryjskiej rodziny Bashira (Jalal Altawil), który ucieka z ojczyzny przed terrorem ISIS, młodego pogranicznika Janka (Tomasz Włosok), aktywistów niosących pomoc uchodźcom koczującym w lasach i psycholożki Julii (Maja Ostaszewska), która po przeprowadzce na Podlasie z dnia na dzień coraz mocniej angażuje się w przygraniczny konflikt. Teoretycznie Agnieszka Holland, w oparciu o setki wywiadów z socjologami, imigrantami, strażnikami granicznymi i osobami udzielającymi się w roli wolontariuszy przy granicy, zadbała o głos każdej strony zaangażowanej w tę trudną do jednoznacznej oceny sytuację.
Filmowa praktyka pokazuje jednak, że narracyjne proporcje nie do końca udało się wyważyć, a konstrukcja poszczególnych wątków i postaci odpowiada czerni i bieli, w jakich zanurzone jest dzieło Agnieszki Holland. Zero-jedynkowi bohaterowie zaprogramowani są na konkretne działania. Brakuje w ich charakterystyce pewnej zmiennej, która podbiłaby emocjonalną różnorodność "Zielonej granicy" i pokazałaby kwestie uchodźców w szerszym kontekście. Właściwie poza Jankiem, który przygraniczne obowiązki dzieli z rolą przyszłego ojca, nikt tutaj nie przechodzi psychologicznej przemiany i nie rewiduje własnego systemu wartości. Dobro pozostaje dobrem, zło złem.
Bez paszkwilu na polskość, ale mocna szpila w bierność polityków i bezradność UE
Szeroki dyskurs społeczny wokół filmu sprowadza się zasadniczo właśnie do jednej kwestii: kto jest tutaj tym złym? Strażnicy przerzucający imigrantów przez graniczny płot jak worki z zepsutymi ziemniakami, a może szturmujący barykady obcy pragnący politycznego azylu? Tutaj czarno-białej kolorystyki Holland już nie stosuje, choć nie wyzbywa się pewnego generalizowania, wskazując na brutalność służb i szczere, wolnościowe intencje przybyszów. Prawda zapewne leży pośrodku, ale ze względu na bardzo emocjonalny i bezkompromisowy wydźwięk "Zielonej granicy" twórcom filmu znacznie trudniej do niej dotrzeć.
Nie ma tu jednak przekłamywania i zniekształcania rzeczywistości. Podobnie jak nie ma celowych ataków w pograniczników czy funkcjonariuszy wszelkich innych służb stojących na straży polskiego bezpieczeństwa. Adresatem tego poruszającego i momentami wstrząsającego filmowego apelu jest cała Europa, która od lat nie potrafi poradzić sobie z uchodźczym kryzysem i unormowaniem przepisów, które dają przyzwolenie na przedmiotowe traktowanie człowieka. Pieczątką na tym apelu jest scena, w której wyczerpaną syryjską rodzinę Holland portretuje na tle europejskich gwiazdek widniejących na elewacji podlaskiego marketu.
"Zielona granica" polskości nie atakuje i nie deprecjonuje nas jako narodu. Za to wbija potężną szpilę w bezduszny mechanizm urzeczywistniania przepisów prawa i w instytucje, które trzymają nad tym pieczę. Wbrew zapowiedziom Agnieszka Holland nie stroni tutaj od polityki. Nie ma jej za wiele, ale momenty, w których się pojawia wydają się być po prostu zbędne fabularnie, czasami wręcz karykaturalne.
"Zielona granica" najbardziej broni się emocjami
O wiele lepiej "Zielona granica" broni się jako bolesny i przejmujący do szpiku kości traktat o dewaluacji człowieczeństwa w sytuacjach ekstremalnych. O dławionym przez brak odpowiednich procedur humanitaryzmie i zagubionej w przygranicznych lasach empatii. To obraz niezwykle sugestywny, szorstki w odbiorze, nieprzyjemnie wrzynający się w psychikę i szturmujący nas potężną dawką skrajnych odczuć, które czasami podane zostają w stylu balansującym już na granicy emocjonalnego szantażu. Tej granicy jednak Holland nie przekracza, dzięki czemu jej najnowszy film ma ogromną siłę rażenia i uniwersalny przekaz.
Daleko jednak "Zielonej granicy" do dzieła kompletnego i spełnionego. Ciężko oprzeć się wrażeniu, że to, co w tej opowieści najistotniejsze, dostajemy w pierwszej połowie filmu. W drugiej zarówno rozwój fabuły, jak i poszczególnych postaci zmierza już w dość oczywistym kierunku. Tempo co prawda zostaje konsekwentnie podbijane, ale skala emocji jakby spada. Niektóre wątki ulegają cudownego samorozwiązaniu, inne zaś nikną pod ciężarem ekranowej publicystyki, która przybiera na silę z każdą kolejną sekwencją. Finał tej rozpisanej na cztery akty historii nie satysfakcjonuje, ale z pewnością pozostawia z refleksją nad kondycją współczesnego człowieka i dobijającą bezradnością na ludzką krzywdę.
Krzywdzący z perspektywy polskiego widza jest natomiast brak "Zielonej granicy" na trwającym 48. FPFF w Gdyni. Producent nie zdążył zgłosić tytułu do konkursu głównego, bo nie udało się zakończyć prac w terminie. Nikt jednak - dotyczy to zarówno twórców filmu, jak i organizatorów gdyńskiej imprezy - nie wyszedł z inicjatywą dołączenia "Zielonej granicy" do grona walczącego o Złote Lwy w trybie awaryjnym. A przecież to miejsce dla najlepszych i najważniejszych rodzimych produkcji. Jeśli nowy film Agnieszki Holland do tej pierwszej kategorii zaliczyć dość ciężko, to bezapelacyjnie należy do drugiej. "Zielona granica" na pewno zapisze się w historii polskiego i europejskiego kina.
Film
Opinie (1088) ponad 200 zablokowanych
-
2023-09-23 10:17
W Wolnej Polsce Pani Agnieszka będzie siedzieć... (3)
- 43 7
-
2023-09-23 10:33
Kaczystan to nie Polska pisbolcu
- 3 9
-
2023-09-23 16:38
(1)
Czy wiesz, że właśnie powiedziałeś, że teraz nie ma wolnej Polski? Czaisz to?
- 3 2
-
2023-09-24 19:44
Wolna będzie jak rządzić będzie Konfederacja.
- 0 1
-
2023-09-23 10:18
Bredzislaw Komoruski
Polacy kraj sprawców
- 20 4
-
2023-09-23 10:19
Jedyna recenzja to HAŃBA (2)
antypolski paszkwil.
- 51 10
-
2023-09-23 13:27
Sam jesteś antypolakiem
- 6 5
-
2023-09-23 14:37
Oglądałeś, czy wiesz to z przekazu dnia?
- 5 7
-
2023-09-23 10:23
Antypolka zrobiła propagandową chałę. (1)
Opluwa polskie służby, odwraca rzeczywistość o 180 st.
Odebrać jej obywatelstwo!!!!!
Niech jedzie gdziekolwiek, np do Pakistanu.- 59 8
-
2023-09-23 13:07
O 360, mistrzu.
Co najmniej :)
- 2 3
-
2023-09-23 10:25
Antypolka
- 45 5
-
2023-09-23 10:25
Piękny wzruszający film. Zapraszam na spacer
- 2 50
-
2023-09-23 10:29
Mi podoba się scena gdzie Maciuś mówi że zawsze głosował na PO (2)
Absolutnie niepolityczny film bijący w elity Unii - taaa. Pisząc scenariusz myśleli że to pomoże opozycji ale grubo się przeliczyli. Samozaoranie
- 57 3
-
2023-09-23 10:48
Dokladnie naprawde w obiektywnym filmie potrzebna była propaganda Powska przed wyborcza :) (1)
- 4 0
-
2023-09-23 10:54
w obiektywnym TVP potrzebna była propaganda Pisowska przed wyborcza
Pisprularizm
- 1 7
-
2023-09-23 10:30
Żołnierzowi nie wierzymy - film fabularny jest dla nas prawdą, najprawdziwszą.
Sąsiad jest żołnierzem i od dwóch lat cały czas jeździ na granicę z Białorusią, trochę inaczej to przedstawia niż jest pokazane w filmie, jego wersja jest bardziej humanitarna. Najgorsze w tych podziałach politycznych jest to, że moi rodzice (wyborcy KO) wierzą w to co widzieli w filmie a nie wierzą w słowa sąsiada, który jest tam przez 200 dni w roku.
- 52 4
-
2023-09-23 10:30
tylko świnie siedzą w kinie (5)
takie napisy tworzono w czasie okupacji , kiedy "przywilej" oglądania niemieckiej propagandy mieli okupanci i volksdeutsche.
Widzę duże POdobieństwo.- 52 14
-
2023-09-23 10:36
Duda d**il
To tylko cytat
- 7 13
-
2023-09-23 10:39
ta... (2)
Tylko świnie siedzą w przed TVP
Takie napisy tworzymy w czasie okupacji , kiedy ochotę oglądania reżimowej propagandy mają pislamisty i katotalibany.
Widzę duże Pisdobieństwo.- 6 11
-
2023-09-23 10:49
ruski trolu ty masz putinowskie podobienstwo (1)
- 4 6
-
2023-09-23 10:51
Ponoc do brata jestem podobny... ale go juz nie ma...
Zamach byl
- 3 6
-
2023-09-23 13:10
Nie było "przywileju oglądania"
Poza kinami "nur fur dojcze". Większość kin była ogólnie dostępna.
- 3 0
-
2023-09-23 10:31
(1)
Lewactwo to największa zaraza obecnych czasów
- 51 7
-
2023-09-23 10:36
Dlatego nigdy wiecej PiS
- 5 8
Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.