• Kino
  • Mapa
  • Ogłoszenia
  • Forum
  • Komunikacja
  • Raport

Odwieczny problem z "na" czy "w". Gramatyka miasta

Mikołaj
11 maja 2024, godz. 09:00 
Opinie (488)
Skoro Stogi to wyspa, o czym nie każdy pamięta, to w odniesieniu do nazwy tej dzielnicy używamy przyimka "na" - argumentuje pan Mikołaj. Skoro Stogi to wyspa, o czym nie każdy pamięta, to w odniesieniu do nazwy tej dzielnicy używamy przyimka "na" - argumentuje pan Mikołaj.

"Po wykładach jadę do koleżanki, ona mieszka na Oliwie i potem jedziemy do Przymorza na molo". Większość gdańszczan, słysząc takie zdanie, poczuje wewnętrzny zgrzyt. I nie chodzi wcale o to, że molo jest w Brzeźnie - pisze pan Mikołaj, czytelnik trojmiasto.pl



Masz wątpliwości, jakiego przyimka użyć przed nazwą dzielnicy?

Oto jego spostrzeżenia:

Wielu głównie młodych ludzi, a także wiele osób przyjezdnych, często zupełnie nieświadomie używa niewłaściwych przyimków. Często wynika to z faktu, że nie ma żadnego miejsca, w którym mogą znaleźć proste, klarowne zasady (i zbiór wyjątków!) na ten temat.

Postanowiłem więc nie cierpieć już dłużej katuszy związanych ze słuchaniem o losach koleżanki mieszkającej na Oliwie i napisać krótki poradnik, jakiego przyimka kiedy używać.

Traktuję w nim jako dzielnice wszystkie części morfogeniczne Gdańska, nie tylko te, które obecnie są dzielnicami administracyjnymi, rysowanymi przy użyciu ekierki i pod wpływem zapotrzebowania na okręgi wyborcze.

Chylonia, Letnica, Aniołki - Poznaj historię dzielnic Trójmiasta



Dlaczego Gdańsk? Po prostu innych miast nie znam na tyle dobrze, więc nie chcę się wypowiadać.

Zanim zacznę, chciałbym zaznaczyć, że w związku ze wzajemnym położeniem dzielnic spotykane są regionalizmy, które zmieniają przyimek używany względem dzielnicy położonej niżej/wyżej niż moja. Nie uwzględniam ich w opracowaniu, jednak przestrzegam o ich istnieniu.

Jest to też forma mojej osobistej opinii, czasami popartej odniesieniami historycznymi, ale nie zawsze - jestem otwarty na dyskusję pod artykułem.

Grupa 1 - "na"


    Jeśli użyjemy nazwy Morena, to powiemy "na", jeśli Piecki, to zdaniem naszego czytelnika poprawne będzie "w". Jeśli użyjemy nazwy Morena, to powiemy "na", jeśli Piecki, to zdaniem naszego czytelnika poprawne będzie "w".
  • na górze, np. na Morenie, na Chełmie, na Suchaninie, na Oruni (Górnej)
    wyjątek: Piecki (historyczna i oficjalna nazwa części Moreny)
    wyjątek: Letnica (oryginalna nazwa to Löwenthal, dosł. Lwia Dolina, a więc pomimo swojej płaskości jest historycznie doliną)
  • na wyspach i ich częściach, np. na Stogach, na Ostrowiu, na Przeróbce
    wyjątki: części Wyspy Sobieszewskiej - są to historyczne wsie
  • na Łostowicach, na Zakoniczynie, na Jasieniu - miejsca, które oryginalnie nosiły te nazwy, również są położone na wzgórzach, co widać choćby w niemieckiej nazwie Ujeściska: Wonneberg, gdzie berg znaczy tyle co góra.



Wyspy i wysepki. Ile ich jest w Trójmieście? Wyspy i wysepki. Ile ich jest w Trójmieście?

Grupa 2 - "w"/"do"


    W Śródmieściu Gdańska - tak powiemy poprawie, ale co by było, gdybyśmy chcieli doprecyzować, że to Główne lub Stare Miasto? W Śródmieściu Gdańska - tak powiemy poprawie, ale co by było, gdybyśmy chcieli doprecyzować, że to Główne lub Stare Miasto?
  • w dolinie (lub w dzielnicach, których historyczne centrum leży w dolinie), np. w Matemblewie, w Zaborni, w Szadółkach
  • wyjątki: Łostowice (co znowu pokazuje niemiecka nazwa Schoenefeld, gdzie feld to pole, a więc duża równina), Siedlce (prawdopodobnie wynika to z położenia na stokach wzgórz, które same w sobie są znacznie wyżej od Śródmieścia, do którego dzielnica przylega),
  • w dzielnicach skrajnych ze wschodu i z zachodu, np. w Sobieszewie, w Klukowie, w Smęgorzynie, w Świbnie, w Bysewie, w Kiełpinie Górnym - prawdopodobnie wynika to z faktu, iż jeszcze do niedawna były osobnymi wsiami
  • wyjątki: dzielnice na O
  • w dzielnicach nadmorskich (tych, których centra są nad morzem, a nie wszystkich, które dotykają morza), np. w Jelitkowie, w Brzeźnie, w Nowym Porcie - znowu może to wynikać z ich wieloletniej odrębności administracyjnej
  • w dzielnicach mających nazwy od budynków, np. w VII Dworze, w Złotej Karczmie, w Owczarni, w Młyniskach
  • w dzielnicach leżących u podstawy wysoczyzny, np. w Oliwie, we Wrzeszczu, w Aniołkach, w Śródmieściu
    wyjątek: Orunia, prawdopodobnie z uwagi na położenie dużej jej części już na płaskich Żuławach
  • w dzielnicach mających nazwy wzięte od osób, np. Stare Szkoty, Nowe Szkoty, Kokoszki (w dzisiejszej postaci nazwa rodzinna od nazwiska Kokoszka. Mówiono - tam mieszkają Kokoszki i to określenie całej rodziny przeszło na wieś założoną przez te rodzinę


Grupa 3 - obie formy powszechnie stosowane


    Osowa - jedna z dzielnic, wobec której tak samo często używa się przyimka "w" i "na". Osowa - jedna z dzielnic, wobec której tak samo często używa się przyimka "w" i "na".
  • Strzyża - jako nazwa wzięta od rzeki, wskazuje na użycie "na", jednak leży w dolinie, toteż spotyka się również (choć wyraźnie rzadziej) "w"
  • Osowa - leży na najwyższym grzbiecie Gdańska, więc wskazuje to ewidentnie na użycie "na". Jednak pełna nazwa tej okolicy oryginalnie brzmiała Osowa Karczma, a więc ma zastosowanie zasada o używaniu "w" przed nazwami "odbudynkowymi". Efekt: obie formy w powszechnym użyciu.
  • Matarnia - od początków swojego istnienia była położona na pograniczu jednego z wyższych grzbietów w Gdańsku i doliny rzeki Strzyży, toteż obie formy są w powszechnym użyciu. Historycznie wydaje się poprawna forma "w Matarni" - Matarnia po niemiecku to Sankt Materna, a więc ma nazwę odosobową.
  • Migowo - jako dawna wieś mająca okazały dwór, jak i silną tożsamość terytorialną, Migowo historycznie używało przyimka "w", jednak od czasu pojawienia się w Migowie bloków, "w" jest stopniowo wypierane (już niemal całkowicie) przez "na", z racji tego, że jest to "wyższa część Moreny", która sama w sobie jest wzgórzem.
  • Krakowiec - dawna nazwa "Krokowo" sugerowałaby użycie przyimka "w", aczkolwiek położenie na wyspie kazałoby użyć "na". Obie formy są spotykane w mowie potocznej, chociaż chyba "na" zyskało większą popularność.
  • Święty Wojciech - nazwa na pewno odosobowa, jednak leży na wzgórzu - mimo tego, jest to chyba jedyny przypadek, kiedy pomimo dopuszczalności obu form, częściej spotyka się "w" niż "na"
  • Kowale - jako (wg. stanu na maj 2024 - nadal) osobna miejscowość, jednoznacznie zasługuje na przyimek "w", natomiast część wsi włączona w latach 70. do Gdańska może być traktowana zarówno jako wzgórze (bo rzeczywiście się na owym znajduje) jak i jako wieś. Osobiście skłaniam się ku używaniu "w", chociaż coraz częściej przegrywa ono z "na".

Żeby używać przyimka, trzeba go, jak sam nazwa wskazuje, umieścić "przy imieniu", a byłoby dobrze gdyby to imię zostało najpierw poprawnie odmienione.

O żabach i niedźwiedziach, czyli skąd się wzięły dziwne nazwy O żabach i niedźwiedziach, czyli skąd się wzięły dziwne nazwy

Są dwa przykłady odmiany przez przypadki, które można uznać za oczywiste, a jednak często traktuje się je błędnie, choć jest to na tyle powszechne, że mało kto traktuje to już jako błędy.

Problematyczna odmiana niektórych nazw dzielnic:

  1. Osowa - otóż należy pamiętać, że powinno się ją traktować (w tym odmieniać) jak przymiotnik, bo nim oryginalnie była. A więc: mieszkam na Osowej (nie na Osowie), jadę na Osową (nie na Osowę), mam pociąg z Osowej (nie z Osowy) itd.

    Niemniej, w miarę używania nazwy jako osobnego rzeczownika, a nie określenia słowa karczma, odmiana "Osowy" stała się na tyle popularna, że jest powszechnie akceptowana i nie stanowi zbrodni językowej.
  2. Jestem z Osowej, więc... chcę odłączyć się od Gdańska? Jestem z Osowej, więc... chcę odłączyć się od Gdańska?
  3. Maćkowy - to nie jest "ten Maćkowy" tylko to są "te Maćkowy" - liczba mnoga. I tu się pojawia kolejny problem: czy odmieniać jak inne wsie z końcówką ~owy (np. Buszkowy, Subkowy)? Można by, ale przecież nikt nie mówi "pochodzę z Maćkowów". Toteż najwłaściwsze wydaje się stosowanie odmiany analogicznej np. do słowa "podkowy", a więc w Maćkowach, z Maćków, przeciw Maćkowom, etc.

    Warto też zaznaczyć, że powoli, ale zauważalnie, postępuje proces, który zaszedł wcześniej w Kokoszkowach, znanych obecnie jako Kokoszki, a więc podporządkowanie całej deklinacji formie dopełniaczowej (Maćków), czego efekt jest taki, że mieszkamy na Maćkach, jedziemy z Maćków a gramatyka jest zawsze przeciw Maćkom.

    Niektórzy filolodzy i językoznawcy uważają wręcz tę formę za najwłaściwszą, z uwagi na jej prostotę i zrozumiałość przy jednoczesnym zachowaniu oryginalnego znaczenia nazwy miejsca.

A jak jest z odmianą nazw w innych miastach?



Oczywiście mogłem popełnić tutaj błędy, np. dotyczące grupowania przypadków danego przyimka albo genezy takiego a nie innego użycia go - moim celem było przede wszystkim ujęcie przypadków stosowania "na" lub "w" w możliwie proste reguły.

Wszelkie pomyłki proszę śmiało wytykać w komentarzach. Mimo że mam czelność pouczać innych co do gramatyki miasta, wiem, że sam czasami nie jestem lepszy, toteż chętnie przyjmę konstruktywną krytykę.

Im więcej osób wypowie się na ten temat, tym szerszy będzie obraz sytuacji i być może dzięki temu powstaną kolejne, poprawione odsłony gramatyki miasta. Istotny będzie też głos gdynian, sopocian i mieszkańców innych, mniejszych miejscowości - jak to wygląda u Was?
Mikołaj

Co Cię gryzie - artykuł czytelnika to rubryka redagowana przez czytelników, zawierająca ich spostrzeżenia na temat otaczającej nas trójmiejskiej rzeczywistości. Wbrew nazwie nie wszystkie refleksje mają charakter narzekania. Jeśli coś cię gryzie opisz to i zobacz co inni myślą o sprawie. A my z radością nagrodzimy najciekawsze teksty biletami do kina lub na inne imprezy odbywające się w Trójmieście.

Opinie (488) ponad 20 zablokowanych

  • Widze ze autor tekstu nie zapoznal sie z poprzednimi artykulami trojmiasto.pl dotyczacymi odmieniania dzielnicy Osowa i wymysla swoje teorie. :D

    • 9 3

  • Koniec batalii (1)

    Oczywiste że Na Wrzeszczu

    • 0 39

    • na Wrzeszczu

      to pomysł na Twojej głowie

      • 2 0

  • Prawdziwy Moreniak nigdy nie powie do Piecek czy na Piecki czy w Piecki,poniewaz ignoruje forme Piecki.

    Jedziemy do Gdanska,na Morene na Zaspe idziemy na Molo.

    • 34 1

  • Gdynia (1)

    W Chyloni, na Witominie, na Oksywiu, w Orłowie, na Leszczynkach, na Grabówku, w Redłowie, na Karwinach

    • 18 0

    • Na Babich,na Obłuzu,na Pogórzu,na Malym Kacku ,na Dąbrowie.I koniecznie jade do Gdyni albo do mista (czyli do centrum)

      • 0 0

  • Zacznijmy od tego ze molo jest na Zaspie wiec ani Przymorze czy Brzeźno ... deptak do mola tez jest na Zaspie (14)

    • 12 14

    • nie, bo administracyjne Zaspa kończy się na Czarnym Dworze, nie dochodzi do morza (4)

      zobacz plany dzielnic

      • 13 2

      • to ze jakis urzednik miał kaprys tak zrobic to nas to nie obchodzi !Równie dobrze Brzeźno mogło ciagnac sie do Sopotu (3)

        Molo jest na Zaspie i tak twierdza mieszkańcy bo to jest oczywiste

        • 3 10

        • Żaden urzędnik niegdy nic nie zmieniał. (2)

          Tak było od zawsze. Poczytaj zanim zrobisz z siebie durnia, a sory już za późno.

          • 8 2

          • durniu wyzywasz od tych kim sam jestes i jeszcze to potwierdzasz wpisem kto dzbanie ustalał granice konkretnej dzielnicy (1)

            popierwsze nigdy wczesniej ich nie było ustalone były pustaczku prze zurzedników !ale tutaj zawsz sie znajdzie taki z dzielnicy której mieszka le nic o niema niema pojecia

            • 0 2

            • To , że jesteś głupi już zaznaczyłeś.

              Na zaspie było lotnisko i to wszystko. Molo znajduje się w dzielnicy która graniczy z zatoką. Tak trudno przyjąć to mózgownicy.

              • 0 0

    • (1)

      Czytając taką bzdurną wypowiedź to tylko śmiech ogarnia. Bo jak się ktoś uprze, to jak ten osioł.

      • 3 2

      • kazdy głup[ek smieje sie z tego czego nie rozumie jak zato smieje sie z twojej głupoty która własnie potwierdziles

        • 0 0

    • Lepiej nic nie pisać i pozostać głupcem, (2)

      niż odezwać się i rozwiać wszelkie wątpliwości. Wpisz w Google i będziesz wiedział jaki jest stan faktyczny!

      • 3 2

      • Brzezno to dzielnica meneli i taki jak ty naturalnie zazdrosci ze molo nie jest w jego dzielnicy (1)

        Mieszkancy zaspy uznaja ze molo jest w ich dzielnicy i zawsze tak mieszkancy mówia ,nawet w całym gdańsku zawsze mówilo sie molo na Zaspie

        • 0 6

        • Nie mieszkańcy uznają tylko taki pastuch jak ty,

          który nie ma pojęcia. Sprawdź durniu i zamilknij. Sam jesteś menel i to taki przygłupawy

          • 0 0

    • Molo nie jest na Zaspie xD (3)

      • 7 4

      • Tak własnie jest (1)

        • 0 2

        • Spójrz na mapę i zamilknij

          • 1 0

      • Dokładnie!

        • 1 1

  • Powtarzam; Nie ma zadnego Kilera a forme Piecki-wymysliliscie...wy dziennikarze.

    • 9 0

  • Węgry (7)

    jedziemy na Węgry nie w Węgry tak samo z Ukrainą jedziemy na Ukrainę a nie w Ukrainę

    • 39 2

    • Bardzo dobże i mondże piszesz

      Zgadzam się z Tobą w stu procentach.

      • 4 0

    • A może do Węgier, a nie na Węgry

      • 4 9

    • akurat jedzie się do Ukrainy czy do Węgier :O) (3)

      • 2 12

      • aukurat (2)

        na Ukraine

        • 11 0

        • akurat chodziło mnie o coś innego - o złe użycie przyimka w tym przypadku ( na lub do, a nie zamiennik na lub w w)

          Nie jedzie się w Anglię tylko do Anglii, nie jedzie się w Ukrainę tylko na lub do

          Słowniki też się zmieniają.

          • 1 0

        • Na Ukrainę to ruscy napadli, jedziesz do Ukrainy

          • 1 1

    • Sokoły

      Pięknych dziewcząt jest nie mało
      Lecz najwięcej w Ukrainie
      Tam me serce pozostało
      Przy kochanej mej dziewczynie

      • 0 5

  • Problemy to mają słoiki

    Bo nie kumają że można jechać do Gdańska będąc w Gdańsku.

    • 35 2

  • Na Oliwie? Pierwsze słyszę... (2)

    Ja rozumiem, że można jeszcze mieć pretensje, ze z na Ukrainie zrobiło się w Ukrainie, ale na Oliwie?

    • 35 1

    • Na oliwie to jest smażenie.

      • 13 0

    • Niestety, bardzo wiele przyjezdnych osób (Polaków) tak mówi - jadą na Wrzeszcz i na Oliwę :(

      • 11 0

  • Nie używa się określeń Śródmieście Gdańska, Stare Miasto etc. (1)

    Mówi się po prostu Gdańsk, w Gdańsku.

    • 26 2

    • Stare Miasto - oczywiście że się używa

      to historyczna część Gdańska, ale nie tam gdzie Długa i Neptun, tylko tam gdzie Ratusz Staromiejski (na Korzennej), Wielki Młyn (Muzeum Bursztynu) i kościół św. Katarzyny.

      • 8 1

alert Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

Najczęściej czytane