Recenzja filmu "Zielona granica". Quo vadis, Europo?
Nawet najbardziej stonowane i wystudzone z emocji słowa nie ugaszą zapewne ognia, jaki od kilku dni towarzyszy "dyskusjom" wokół nowego filmu Agnieszki Holland. Ten pożar wybuchł zanim jeszcze pojawił się dym, a więc przed oficjalną premierą "Zielonej granicy" w naszym kraju. Tych płomieni jeszcze długo nikt nie zatrzyma, choć po obejrzeniu filmu mam wrażenie, że obu zaangażowanym w spór stronom przyda się wiadro zimnej wody na rozgrzane głowy. "Zielona granica" nie jest bowiem kinowym arcydziełem, filmem kompletnym i nieomylnym. Jednakowoż nie można nazwać tej produkcji "antypolską" czy wymierzoną w konkretną grupę zawodową. Celownik polska reżyserka obrała głównie na bezradność europejskich instytucji i naszą ludzką bezczynność.
Całkiem świeżo mam jeszcze w pamięci kontrowersje i internetowe awantury, jakie swoimi produkcjami wzbudzał w naszym kraju Wojciech Smarzowski. Warto przy tym podkreślić, że naprawdę gorąco robiło się jednak dopiero po premierach "Kleru", "Wołynia" czy "Wesela". "Zielona granica" natomiast jest pod tym względem absolutnym ewenementem. Krytyczne komentarze posypały się bowiem lawinowo jeszcze przed oficjalną premierą dzieła Agnieszki Holland. Doszło więc do kuriozalnej sytuacji polegającej na tym, że w wymianę zdań zaangażowali się przede wszystkim ci, którzy ... filmu nie widzieli.
Sprawdź, co grają trójmiejskie kina
Dotyczy to także polityków, głównie strony rządzącej, którzy w mocnych słowach recenzowali pracę polskiej reżyserki i deprecjonowali wagę jej najnowszego filmu. Na porównaniach do nazistów i haśle "tylko świnie siedzą w kinie" się nie skończyło, bo doszły jeszcze nawet równie śmiałe, co niedorzeczne zapowiedzi emitowania w kinach studyjnych specjalnych spotów MSWiA mających za zadanie ocieplić wizerunek strażników granicznych. Do tych pomysłów ustosunkowało się już Stowarzyszenie Kin Studyjnych, które podkreśliło, że kina we własnym zakresie decydują o repertuarze filmowym i spotach reklamowych.
Działające w Gdańsku Kino Kameralne Cafe, które do powyższego stowarzyszenia należy, już w czwartek, a więc dzień przed premierą "Zielonej granicy", w swoich mediach społecznościowych poinformowało, iż "nie przewiduje emisji spotów, o których mowa w doniesieniach medialnych".
Biel i czerń nie tylko w obrazie, ale i fabule
Bez wątpienia "Zielona granica" już właściwie stała się elementem wyborczej kampanii i politycznych przepychanek. Tego wątku jednak rozwijać nie zamierzam. Do moich skromnych zadań należy przede wszystkim obiektywna ocena filmu pod kątem warsztatowym i emocjonalnym. Oczywiście, jak to bywa już w kinie społecznie zaangażowanym, oba te elementy wzajemnie się przenikają, więc nie da się obrazu tak mocno osadzonego w realiach komentować bez odpowiedniego kontekstu, a takim w przypadku filmu Agnieszki Holland są wydarzenia na polsko-białoruskiej granicy.
Przyglądamy się im z czterech perspektyw: syryjskiej rodziny Bashira (Jalal Altawil), który ucieka z ojczyzny przed terrorem ISIS, młodego pogranicznika Janka (Tomasz Włosok), aktywistów niosących pomoc uchodźcom koczującym w lasach i psycholożki Julii (Maja Ostaszewska), która po przeprowadzce na Podlasie z dnia na dzień coraz mocniej angażuje się w przygraniczny konflikt. Teoretycznie Agnieszka Holland, w oparciu o setki wywiadów z socjologami, imigrantami, strażnikami granicznymi i osobami udzielającymi się w roli wolontariuszy przy granicy, zadbała o głos każdej strony zaangażowanej w tę trudną do jednoznacznej oceny sytuację.
Filmowa praktyka pokazuje jednak, że narracyjne proporcje nie do końca udało się wyważyć, a konstrukcja poszczególnych wątków i postaci odpowiada czerni i bieli, w jakich zanurzone jest dzieło Agnieszki Holland. Zero-jedynkowi bohaterowie zaprogramowani są na konkretne działania. Brakuje w ich charakterystyce pewnej zmiennej, która podbiłaby emocjonalną różnorodność "Zielonej granicy" i pokazałaby kwestie uchodźców w szerszym kontekście. Właściwie poza Jankiem, który przygraniczne obowiązki dzieli z rolą przyszłego ojca, nikt tutaj nie przechodzi psychologicznej przemiany i nie rewiduje własnego systemu wartości. Dobro pozostaje dobrem, zło złem.
Bez paszkwilu na polskość, ale mocna szpila w bierność polityków i bezradność UE
Szeroki dyskurs społeczny wokół filmu sprowadza się zasadniczo właśnie do jednej kwestii: kto jest tutaj tym złym? Strażnicy przerzucający imigrantów przez graniczny płot jak worki z zepsutymi ziemniakami, a może szturmujący barykady obcy pragnący politycznego azylu? Tutaj czarno-białej kolorystyki Holland już nie stosuje, choć nie wyzbywa się pewnego generalizowania, wskazując na brutalność służb i szczere, wolnościowe intencje przybyszów. Prawda zapewne leży pośrodku, ale ze względu na bardzo emocjonalny i bezkompromisowy wydźwięk "Zielonej granicy" twórcom filmu znacznie trudniej do niej dotrzeć.
Nie ma tu jednak przekłamywania i zniekształcania rzeczywistości. Podobnie jak nie ma celowych ataków w pograniczników czy funkcjonariuszy wszelkich innych służb stojących na straży polskiego bezpieczeństwa. Adresatem tego poruszającego i momentami wstrząsającego filmowego apelu jest cała Europa, która od lat nie potrafi poradzić sobie z uchodźczym kryzysem i unormowaniem przepisów, które dają przyzwolenie na przedmiotowe traktowanie człowieka. Pieczątką na tym apelu jest scena, w której wyczerpaną syryjską rodzinę Holland portretuje na tle europejskich gwiazdek widniejących na elewacji podlaskiego marketu.
"Zielona granica" polskości nie atakuje i nie deprecjonuje nas jako narodu. Za to wbija potężną szpilę w bezduszny mechanizm urzeczywistniania przepisów prawa i w instytucje, które trzymają nad tym pieczę. Wbrew zapowiedziom Agnieszka Holland nie stroni tutaj od polityki. Nie ma jej za wiele, ale momenty, w których się pojawia wydają się być po prostu zbędne fabularnie, czasami wręcz karykaturalne.
"Zielona granica" najbardziej broni się emocjami
O wiele lepiej "Zielona granica" broni się jako bolesny i przejmujący do szpiku kości traktat o dewaluacji człowieczeństwa w sytuacjach ekstremalnych. O dławionym przez brak odpowiednich procedur humanitaryzmie i zagubionej w przygranicznych lasach empatii. To obraz niezwykle sugestywny, szorstki w odbiorze, nieprzyjemnie wrzynający się w psychikę i szturmujący nas potężną dawką skrajnych odczuć, które czasami podane zostają w stylu balansującym już na granicy emocjonalnego szantażu. Tej granicy jednak Holland nie przekracza, dzięki czemu jej najnowszy film ma ogromną siłę rażenia i uniwersalny przekaz.
Daleko jednak "Zielonej granicy" do dzieła kompletnego i spełnionego. Ciężko oprzeć się wrażeniu, że to, co w tej opowieści najistotniejsze, dostajemy w pierwszej połowie filmu. W drugiej zarówno rozwój fabuły, jak i poszczególnych postaci zmierza już w dość oczywistym kierunku. Tempo co prawda zostaje konsekwentnie podbijane, ale skala emocji jakby spada. Niektóre wątki ulegają cudownego samorozwiązaniu, inne zaś nikną pod ciężarem ekranowej publicystyki, która przybiera na silę z każdą kolejną sekwencją. Finał tej rozpisanej na cztery akty historii nie satysfakcjonuje, ale z pewnością pozostawia z refleksją nad kondycją współczesnego człowieka i dobijającą bezradnością na ludzką krzywdę.
Krzywdzący z perspektywy polskiego widza jest natomiast brak "Zielonej granicy" na trwającym 48. FPFF w Gdyni. Producent nie zdążył zgłosić tytułu do konkursu głównego, bo nie udało się zakończyć prac w terminie. Nikt jednak - dotyczy to zarówno twórców filmu, jak i organizatorów gdyńskiej imprezy - nie wyszedł z inicjatywą dołączenia "Zielonej granicy" do grona walczącego o Złote Lwy w trybie awaryjnym. A przecież to miejsce dla najlepszych i najważniejszych rodzimych produkcji. Jeśli nowy film Agnieszki Holland do tej pierwszej kategorii zaliczyć dość ciężko, to bezapelacyjnie należy do drugiej. "Zielona granica" na pewno zapisze się w historii polskiego i europejskiego kina.
Film
Opinie (1088) ponad 200 zablokowanych
-
2023-09-24 14:28
Bronią płotu aby nie przeszli bez piswizy .
Dobre
- 3 23
-
2023-09-24 14:48
Od dzisiaj bojkotuje wszystkie filmy i programy z tymi aktorami którzy brali udział w tym filmie !! (2)
- 27 3
-
2023-09-24 19:46
Ja też
- 2 0
-
2023-09-24 23:40
Brawo ty
- 1 0
-
2023-09-24 14:58
Chcą żebyśmy mieli taki syf jak w Niemczech i Francji (1)
Bonzowie pozamykają się w enklawach a zwykły Polak dziecka nie puści do szkoły bo niebezpiecznie. Taki los nam tworzą. Potrzebują taniej siły roboczej. Tylko ze ta tania siła nie chce pracować i woli żyć na koszt innych.
- 26 0
-
2023-09-24 23:42
Bonzowie pozamykają się w enklawach a zwykły Polak dziecka nie puści do szkoły bo niebezpiecznie.
Mamy takiego....bez dzieci, pod ochroną stada Milicji
Taki to może wizami handlować, a potem ciemnocie kit wciskać- 0 0
-
2023-09-24 15:20
czuję się jakby ktoś "nasr*ł" mi na głowę
a pani? pani Krystyno ?
- 25 0
-
2023-09-24 15:23
(3)
Pani Holland to stara , nieszczęśliwa kobieta, która nie umie dostrzec w życiu dobra. A na dodatek ma bardzo brzydkie uzębienie i ogólnie jest bardzo niechlujna. Jej ponurość zdecydowanie mi nie odpowiada.
- 24 3
-
2023-09-24 15:29
(1)
to osoba rozdarta między dawnym system , a obecnym , jak olejnik, janda itp. wtedy nagradzani więc wyrzec się nie mogą . Niestety młode pokolenia nie zna rodowodów rodziców tych ... artystów i publicystów , więc kupują każdą narrację podpartą chwytliwymi hasłami o wolności , demokracji, prawie do aborcji itp... a to niestety są wyłącznie wytrychy do uzyskania władzy. Dopóki Polacy nie będą identyfikować się z krajem, godłem, flagą , będziemy łatwym celem podziałów i rozchwiania emocjonalnego.
- 12 0
-
2023-09-24 15:45
Dokładnie
- 9 0
-
2023-09-24 23:45
Ale ludzi od strzepywania łupieżu ma
Pan Jarozlav to stary , nieszczęśliwy kryptogej, który nie umie dostrzec w życiu dobra. A na dodatek ma bardzo brzydkie uzębienie i ogólnie jest bardzo niechlujny. Jego ponurość zdecydowanie mi nie odpowiada.
- 0 1
-
2023-09-24 16:09
(1)
Coraz gorsze filmy- brak filmów w ktorych nie porusza się wątków szeroko pojętej politycznej poprawności. Kiedyś jak Wajda nakręcił Panny z Wilka, to ciarki przechodziły podczas ogladania. Wychodzi na to że Polska sztuka osiagnęła szczyt swoich możliwości w l.70- tych, potem było już tylko gorzej.
- 20 2
-
2023-09-26 12:15
Zakazać filmów komucha wajdy.
- 0 0
-
2023-09-24 16:26
Push - back. (7)
Zwracam się z pytaniem do wszystkich, którzy twierdzą, że film jest kłamliwy a nasza SG to szlachetni i wspaniali funkcjonariusze.
Jeśli push backi zostały przez PiS w sejmie zalegalizowane ( to fakt) to co sobie wyobrażacie, że jak one wyglądały w rzeczywistości. Bez kontroli, bez dziennikarzy patrzących na ręce, bez jakiegokolwiek nadzoru. Może elegancko np. "panie z dziećmi przodem prosimy o przejście na drugą stronę drutu kolczastego, proszę zachować ciszę bo białorusini nas usłyszą i będzie problem". Tak to sobie wyobrażacie naiwni ? Prawda wyjdzie po zmianie władzy a opowiedzą o niej ci strażnicy, którzy tam byli. A film wspaniały. Widziałam.- 7 33
-
2023-09-24 17:00
SG broni Twoje bezpieczeńtwa, chyba , że rublami na codzień płacisz. (6)
niech wielka reżyser nakręci film o ochronie granicy us przed imigracją meksykańską .... a nie wtedy tego złotego ludzika już nie dostałaby...
- 11 0
-
2023-09-24 17:23
Push-back (3)
Taką służbę wybrali żeby mnie bronić. Na to płacę podatki. Niech odbywa się to jednak zgodnie z prawem i w sposób humanitarny. Gadka o rublach głupia i prymitywna.
- 0 11
-
2023-09-24 18:07
Oni też płacą podatki
Nie bronią ciebie tylko polski
- 7 0
-
2023-09-24 18:07
Za takich jak ty sie wstydzimy (1)
- 9 0
-
2023-09-24 19:37
Wstydź się za siebie.
A w kwestii meritum, proszę odpowiedz jak wyobrażasz sobie push becki przeprowadzane , nocą, pod presją czasu i przełożonych. Prawda was wyzwoli.
- 0 1
-
2023-09-24 17:31
(1)
przypone,Lech K.prezydentem miasta Warszawy,Jakubiak do ratusza wprowadza znajomego Cenckiewicza.kim ten gosc sie okazuje jest?,szpiegem na rzecz Rosji,a Cenckiewicz szfuje komisji,dobre koleczko wzajemnej adoracji.
- 0 6
-
2023-09-26 12:18
Jaki ty gł...pi jesteś.
- 1 0
-
2023-09-24 17:14
Niedzwiedzia przysługa dla PO
PIS dziękuje !!!
- 22 1
-
2023-09-24 17:54
Może ta Holland
pokaże "Przejście graniczne Orłowo Kolibki" w Gdyni, kiedy Żołnierze niemieccy niszczą polski szlaban graniczny i godło Polski. Rozpoczęcie II wojny światowej 1 września 1939.
- 23 2
-
2023-09-24 17:58
Gniot gniot gniot
Tyle w temacie
- 26 2
Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.